Co warto wiedzieć o legalizacji pobytu cudzoziemców? Do kiedy legalny pobyt w Polsce mają obywatele Ukrainy z PESEL UKR? Uwaga na zakaz pracy, deportacje czy utratę ubezpieczenia medycznego.
- Legalizacja pobytu cudzoziemców - co warto wiedzieć?
- PESEL UKR - do kiedy legalny pobyt?
- Pozostali cudzoziemcy - pobyt w Polsce
- Zezwolenie na pracę w Polsce - składki ZUS
- Podsumowanie
Legalizacja pobytu cudzoziemców - co warto wiedzieć?
Przepisy dotyczące legalizacji pobytu Ukraińców zmieniają się a wraz z nimi zasady legalizacji pobytu w Polsce. Obecnie dla Ukraińców z nadanym PESEL UKR termin ważności kart automatycznie przedłużył się do 4 marca 2027 roku, ale trzeba spełnić szereg wymagań - bezpieczniej dla pracownika jest sprawdzić wszystkie obowiązujące go zgłoszenia i ich terminy ważności, by uniknąć niespodzianek.
PESEL UKR - do kiedy legalny pobyt?
Zmiany zasad i procedur legalizacji pobytu w Polsce wprowadzają pełną elektronizację procesu, cyfryzację przez system MOS oraz przedłużenie ważności niektórych dokumentów na mocy prawa. Najważniejsze zmiany zależą od statusu cudzoziemca:
Obywatele Ukrainy (UKR): terminy ważności dokumentów wygasające po 2022 roku ulegają automatycznemu przedłużeniu do 4 marca 2027 roku. Uwaga! Ważne, aby sprawdzić, czy ten status nie wygasł – w przypadku wyjazdu z Polski na dłużej niż 30 dni lub uzyskania innego tytułu pobytowego (np. karty pobytu CUKR, statusu uchodźcy lub innej formy ochrony międzynarodowej). Status można utracić, uzyskując status ochronny w innym państwie lub nie dotrzymując terminów zgłoszeń – niezłożenie wniosku o status UKR w urzędzie gminy w określonym terminie po przekroczeniu granicy lub nie posiadając indywidualnego paszportu.
Złożenie wniosku w wyznaczonym terminie skutkuje automatycznym przedłużeniem ważności karty pobytu do czasu wydania zezwolenia, nawet jeśli data obowiązująca stara kartę jest już nieaktualna.
Gdy kończy się karta pobytu wydana na podstawie pobytu męża (w celu połączenia się z rodziną) również należy złożyć wniosek, najpóźniej w ostatnim obowiązującym dniu terminu. Zalecenia urzędu gminy w tej sytuacji wskazują na zebranie dokumentacji odpowiednio wcześniej, nawet miesiąc przed końcem terminu. Ważne jest, to aby zachować obecny status, a co za tym idzie legalny pobyt w Polsce i możliwość podjęcia pracy. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające małżeństwo – aktualny akt ślubu wydany nie wcześniej niż 3 miesiące przed złożeniem wniosku, kartę pobytu męża lub decyzję zezwalającą na pobyt stały lub rezydenta długoterminowego, potwierdzenie wspólnego zamieszkania (np. umowa najmu na oboje małżonków), umowy o pracę, dokumenty potwierdzające ubezpieczenie zdrowotne.
Swój status można sprawdzić na oficjalnej stronie ministerstwa: gov.pl dla obywateli Ukrainy.
Pozostali cudzoziemcy - pobyt w Polsce
Inni cudzoziemcy (spoza Ukrainy lub bez statusu UKR) mogą posłużyć się systemem wnioskowania on-line w systemie elektronicznym MOS (od kwietnia 2026 wyłącznie cyfrowo będą przyjmowane wnioski). Wniosek należy złożyć przed końcem terminu ważności karty pobytu. Jeśli karta jest uszkodzona, zmieniły się dane osobowe lub wizerunek – konieczny będzie wniosek o wymianę karty.
Do obowiązków wszystkich cudzoziemców w Polsce należą: kontrolowanie ilości dni przebywania w strefie Schengen (max 90 dni w każdym okresie 180-dniowym w ruchu bezwizowym lub na wizie typu C), obowiązek zameldowania w gminie w 4 dniu pobytu (obywatele spoza UE) lub 30 dniu pobytu (obywatele UE), pilnowanie ważności paszportu – musi być aktualny jeszcze 3 miesiące po planowanym terminie opuszczenia Polski, trzeba posiadać ważne ubezpieczenie medyczne oraz w przypadku chęci podjęcia pracy – odpowiednie zezwolenie.
Zezwolenie na pracę w Polsce - składki ZUS
Zezwolenie na prace w Polsce to dokument, o który wnioskuje pracodawca. Samo zezwolenie nie legalizuje pobyt – musi być ważna karta pobytu lub wiza. Jest kilka typów zezwoleń:
- Typ A – najczęściej występujący w Polsce - zatrudnienie na umowie o pracę, na okres maksymalnie 3 lat
- Typ B – dotyczy członkostwa w zarządzie spółki (3-5 lat)
- Typ C,D,E – delegowanie do Polski pracownika przez pracodawcę zagranicznego
- Typ S – prace sezonowe
O ubezpieczeniu w ZUS decyduje typ umowy oraz fakt rzeczywistego wykonywania pracy na terytorium Polski, nie zaś typ zezwolenia. Specyficznym wyjątkiem są zezwolenia C,D,E – pracownicy nie podlegają ZUS w Polsce, zas umowy dwustronne z niektórymi krajami pozwalają uniknąć podwójnego opodatkowania.
Przy typie S można zawrzeć umowę z niektórymi tylko składkami – wypadkową oraz chorobową (KRUS). Jeśli zostanie zawarta zwykła umowa o prace lub umowa zlecenie – podlega pełnemu oskładkowaniu.
Podsumowanie
Podsumowując – cudzoziemcy , którym kończy się termin ważności karty pobytu lub innych zezwoleń muszą zadbać o uzupełnienie wniosków w odpowiednich terminach, żeby nie utracić możliwości pobytu i pracy w Polsce. Jeśli dopuszczono, by termin upłynął trzeba liczyć się z natychmiastowymi konsekwencjami: zakazem pracy, ryzykiem deportacji czy utratą ubezpieczenia medycznego. Dlatego warto zadbać wcześniej o skompletowanie dokumentacji i złożyć wniosek 1-2 miesiące wcześniej.