Nowe przepisy o PIP już obowiązują. Ustawa weszła w życie 8 lipca 2026 r. Inspektorzy pracy mogą już zmieniać umowy decyzją. Co zrobią, jeśli zlecenie, umowa o dzieło lub kontrakt B2B wykonywane są w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę? Jakie wątpliwości zgłaszają pracodawcy?
- Nowe przepisy o PIP od 8 lipca 2026 r.
- Co zrobi inspektor pracy?
- Rok na dostosowanie się do nowych przepisów o PIP
Nowe przepisy o PIP od 8 lipca 2026 r.
Nowe przepisy to prawdziwa reforma Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektorzy otrzymują rozszerzone uprawnienia w kontekście ustalania istnienia stosunku pracy. Uregulowano również zdalne kontrole pracodawców. Do tego dochodzi możliwość wydawania indywidualnych interpretacji Głównego Inspektora Pracy (koszt 40 zł).
Jeśli pracodawcy nie zdążyli przed wejściem w życie nowych przepisów (8 lipca 2026 r.) zweryfikować podpisanych umów i faktycznego charakteru współpracy, powinni zrobić to jak najszybciej. W razie ewentualnej kontroli PIP będzie mogło dojść do przekształcenia aktualnej umowy w umowę o pracę. Dotyczy to oczywiście tylko tych sytuacji, kiedy zlecenie, umowa o dzieło lub kontrakt B2B są pozorne, a faktycznie podjęta kooperacja wyczerpuje znamiona stosunku pracy z art. 22 §1 Kodeksu pracy.
Kodeks pracy: Art. 22. [Definicja stosunku pracy] § 1. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
§ 11. Zatrudnienie w warunkach określonych w § 1 jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy.
§ 12. Nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy, określonych w § 1.
Podsumowując, ze stosunkiem pracy mamy do czynienia wówczas, gdy:
- pracownik wykonuje osobiście określoną pracę na rzecz pracodawcy,
- praca wykonywana jest pod kierownictwem pracodawcy (wydawanie poleceń, nadzorowanie pracy itp.),
- obowiązki wykonywane są w stałym miejscu i w określonym czasie,
- pracownik otrzymuje za nią umówione wynagrodzenie.
Jeśli w wyniku kontroli inspektor ustali istnienie stosunku pracy, będzie mógł podjąć stosowne kroki dążące m.in. do zamiany umowy łączącej strony. W sytuacji zmiany umowy na umowę o pracę pracodawca musi odprowadzać składki ZUS i zdrowotną, a także przestrzegać wszystkich przepisów dotyczących stosunku pracy z urlopami, minimalnym wynagrodzeniem, czasem pracy i bhp na czele.
Co zrobi inspektor pracy?
W trakcie kontroli inspektor pracy sprawdza nie tylko treść samej umowy, ale także np.: dokumenty potwierdzające organizację pracy, sposób wykonywania obowiązków, grafiki, raporty, komunikację, samodzielność osoby związanej umową. W wyniku podjętych działań i stwierdzonych nieprawidłowości inspektor wzywa pracodawcę do usunięcia naruszeń. Zawsze jest to pierwszy krok przed podjęciem bardziej drastycznych działań. Kontrolowany w praktyce powinien albo zawrzeć umowę o pracę, albo zmienić zasady współpracy tak, aby odpowiadały pierwotnym założeniom stron. Jeśli w dalszym ciągu sytuacja nie zostanie dostosowana do przepisów prawnych, wtedy dopiero inspektor pracy będzie mógł skierować wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę. W następstwie tego wniosku wydaje się decyzję administracyjną przekształcającą umowę cywilnoprawną lub kontrakt B2B w umowę o pracę. Od takiej decyzji stronom stosunku pracy przysługuje odwołanie do sądu pracy.
Rok na dostosowanie się do nowych przepisów o PIP
Pracodawcy powinni już teraz bliżej przyjrzeć się umowom. Co prawda trwa okres abolicyjny, ale nie chroni przed przekształceniem umowy. Przedsiębiorcy boją się sytuacji, gdy po zamianie umowy przez inspektora PIP, inne instytucje publiczne zainteresują się rozliczeniami poprzednich lat. W ostatecznej wersji ustawy nowe przepisy nie mają mocy wstecznej. Mimo wszystko, jak tłumaczy Robert Lisicki, dyrektor departamentu pracy Konfederacji Lewiatan, przedsiębiorcy wyrażają obawy, iż wyniki kontroli PIP mogą stać się podstawą do zainteresowania rozliczeniami z poprzednich lat przez inne instytucje publiczne (ZUS, urząd skarbowy). Zwraca przy tym uwagę na potrzebę jednolitego i przewidywalnego stosowania nowych rozwiązań przez inspektorów.
Dodatkowo Pracodawcy RP mają jeszcze jedną wątpliwość. Chodzi o rozliczenie składek i podatków, gdy decyzja PIP zostanie utrzymana przez sąd - kto powinien ponieść koszt części składek finansowanych standardowo przez pracownika, jeśli stosunek pracy zostanie ostatecznie potwierdzony po czasie?
Od 8 lipca 2026 r. do 8 lipca 2027 r. pracodawcy mogą liczyć na łagodniejsze traktowanie. To czas na dostosowanie wszystkich umów do nowej regulacji. Joanna Łuksza z ifirma wyjaśnia, że w razie naruszeń dotyczący umów zawartych przed 8 lipca 2026 r. dobrowolne zawarcie umowy o pracę pozwala uniknąć odpowiedzialności za wykroczenie przeciwko prawom pracownika oraz grzywny, która w tym przypadku może wynosić od 2 000 zł do 60 000 zł.
Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026, poz. 473)