Nie wiem, czy mi się należy emerytura. Urodziłam ośmioro dzieci w tym sześcioro z nich było w domu dziecka przez sześć lat. Czy emerytura będzie mi się należała. Dzieci były w domu dziecka z powodu takiego, że ja sobie z nimi nie radziłam. Ale później wzięłam je ponownie do domu.
- W idealnej sytuacji matka, która otrzymuje świadczenie za wychowanie powinna opiekować się czwórką dzieci od ich urodzenia do pełnoletności.
- Rodzicielskie świadczenie wychowawcze - kluczowa jest definicja wychowania
- Kiedy nie otrzymasz świadczenia (Mama 4+)?
- Ile wynosi świadczenie Mama 4+ (źródło - informacje ZUS)
- Petycje co do świadczeń za wychowanie dzieci
Czytelniczka pyta nie o emeryturę, bo tej polskie prawo na razie nie przewiduje za wychowanie dzieci, ale o rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Takie świadczenie przysługuje za wychowanie co najmniej czwórki dzieci (Nie za urodzenie, a wychowanie. Samo urodzenie dziecka to za mało – to ważne rozróżnienie). Główny problem Czytelniczki?
W idealnej sytuacji matka, która otrzymuje świadczenie za wychowanie powinna opiekować się czwórką dzieci od ich urodzenia do pełnoletności.
Tymczasem ona ma 6-letnią przerwę w opiece nad dziećmi – ich opiekę przekazała do domu dziecka. Przepisy mówią, że świadczenia nie można przyznać w sytuacji „długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci”. Nie wiem, czy WSA i NSA uznają, że spędzone 6 lat w domu dziecka przez dzieci Czytelniczki, to „długotrwały okres”. Czy to jest przeszkoda do otrzymania świadczenia? Warto sprawdzić składając wniosek i ewentualnie po porażce, kierując sprawę do sądu. Jeżeli Prezes ZUS odmówi przyznania, pozostaje droga sądowa. WSA i NSA dopuszczają przerwy w wychowywaniu dzieci dla osób otrzymujących to świadczenie. Dlatego – w sytuacjach nawet kilkuletniej przerwy w wychowywaniu dzieci – należy składać wniosek w ZUS i – w przypadku odmowy – z wiarą iść do sądu. 100% szansy na wygraną nie ma, gwarancji otrzymania świadczenia nie ma. Ale jest szansa na to. Dowodem poniższy wyrok NSA:
Wyrok NSA z 1 października 2025 r. (III OSK 2517/24), link do wyroku
Sędziowie: Małgorzata Pocztarek, Mariusz Kotulski, Rafał Stasikowski /przewodniczący sprawozdawca uznali, że "ustawodawca dopuścił możliwość przerw w wychowywaniu dzieci i negatywne dla wnioskodawczyni skutki uzależnił dopiero od "długotrwałego" zaprzestania wychowywania".
Poniżej pełna treść cytatu mającego znaczenia dla listu czytelniczki:
"Sąd I instancji wskazał, że czyniąc rozważania organ powinien mieć na względzie fakt, że ustawodawca nie uzależnił możliwości przyznania spornego świadczenia od nieprzerwanego sprawowania opieki na dziećmi od czasu ich urodzenia do czasu osiągnięcia pełnoletniości. Stosownie do art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci. Z treści ww. normy prawnej w sposób niezbity wynika, że ustawodawca dopuścił możliwość przerw w wychowywaniu dzieci i negatywne dla wnioskodawczyni skutki uzależnił dopiero od "długotrwałego" zaprzestania wychowywania. Stąd organ przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy będzie zobligowany do tego, aby ocenić, czy faktyczny czas sprawowania opieki nad dziećmi przyjętymi na wychowanie był na tyle krótki, że uzasadniał uznanie zaistnienia negatywnej przesłanki opisanej w art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy."
Rodzicielskie świadczenie wychowawcze - kluczowa jest definicja wychowania
Przysługuje za WYCHOWANIE - to słowo klucz. Ma swoją definicję ustawową:
Wychowanie – oznacza to sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem.
Jest w tej definicji wymóg:
1) stałej opieki nad dziećmi
2) opieka ma być bezpośrednia
3) rodzic ma ciągle wykonywać ogół obowiązków wobec dziecka.
Pokazuje to jak wielkim problemem jest brak sprecyzowania w prawie kwestii konsekwencji przerw w wychowywaniu dzieci przez rodziców w kontekście tego świadczenia.
Kiedy nie otrzymasz świadczenia (Mama 4+)?
Prezes ZUS może odmówić przyznania tego świadczenia:
1) osobie, którą sąd pozbawił władzy rodzicielskiej lub której sąd ograniczył władzę rodzicielską przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej;
2) w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci.
Właśnie tu pojawia się w przepisach "długotrwałe zaprzestanie wychowywania dzieci". WSA i NSA mogą uznać, że 6 lat w domu dziecka na tle 12 lat wychowywania dzieci, nie jest długotrwała przerwą".
Ile wynosi świadczenie Mama 4+ (źródło - informacje ZUS)
Od 1 marca 2026 r. wynosi ona 1978,49 zł i jest co roku waloryzowana.
Jeżeli osoba pobiera emeryturę lub rentę w wysokości niższej od najniższej emerytury, rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje jako dopłata do poziomu najniższej emerytury. Oznacza to, że kwota tego świadczenia odpowiada różnicy pomiędzy wysokością najniższej emerytury a pobieraną emeryturą albo rentą.
Po waloryzacji wysokość rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie może przekroczyć kwoty najniższej emerytury. W przypadku przyznania świadczenia w formie dopłaty do najniższej emerytury łączna wysokość rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oraz pobieranej emerytury albo renty nie może być wyższa od kwoty najniższej emerytury.
Petycje co do świadczeń za wychowanie dzieci
Do Sejmu, Senatu, ministerstw stale wpływają petycje o uchwalenie nowych świadczeń związanych z wychowaniem dzieci. Żadna z nich nie została zrealizowana poprzez uchwalenie odpowiedniej ustawy
Przykładem jest odpowiedź na interpelacją nr 15705 Pana Posła Arkadiusza Sikory, w sprawie potrzeby uwzględnienia macierzyństwa wielodzietnego kobiet aktywnych zawodowo w systemie emerytalnym,
W treści tej odpowiedzi czytamy, że
"Ze względu na fakt, że każda zmiana w systemie emerytalnym niesie ze sobą poważne konsekwencje finansowe i dotyczy wielu osób, propozycje nowych rozwiązań w tym obszarze są przed wprowadzeniem ich w życie skrupulatnie analizowane. W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są obecnie prowadzone prace, których celem byłoby włączenie do systemu emerytalnego nowych dodatków. Nie oznacza to jednak, że nie zostaną one podjęte w przyszłości. Należy mieć jednak świadomość, że działania tego typu mają w systemie ubezpieczeń społecznych szczególny i wyjątkowy charakter. Biorąc pod uwagę aktualną i prognozowaną sytuację FUS, decyzja o ich rozpoczęciu wiązałaby się z koniecznością zwiększenia dotacji do funduszu z budżetu państwa. Z tego powodu kluczowe w tych sprawach pozostaje stanowisko Ministra Finansów i Gospodarki."
Nie będzie więc nowych świadczeń za wychowanie dzieci, chyba że zgodzi się na nie Minister Finansów. Autorzy odpowiedzi postawili też tezę, że
1) rodzice bez prawa do emerytury otrzymają „świadczenie przewidziane w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, która nie jest emeryturą ani dodatkiem do emerytury, tylko świadczeniem nieskładkowym, finansowanym z budżetu państwa”.
2) rodzice wielu dzieci z prawem do emerytury mają ją wyższą niż ww. świadczenie.
Mechanizm świadczenia polega na uzupełnianiu dochodu do poziomu minimalnej emerytury: „osoba, która nie ma prawa do żadnego innego świadczenia może uzyskać świadczenie uzupełniające w wysokości nieprzekraczającej kwoty najniższej emerytury" (od 1 marca 2026 r. jest to 1978,49 zł). Z kolei osoba pobierająca świadczenie niższe od minimalnej emerytury może liczyć na jego uzupełnienie do tej wysokości”. W praktyce działa tu funkcja wyrównawcza.
Konkluzja tego dokumentu jest taka: "Obecny stan prawny pozwala na poprawę poziomu zabezpieczenia tych osób w wieku emerytalnym, gwarantując im wypłatę rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na poziomie nieprzekraczającym kwoty najniższej emerytury, określającej maksymalny poziom wsparcia tych świadczeniobiorców (w 2025 r. przeciętna wypłata świadczenia wyniosła 1025,63 zł). Z kolei w przypadku osób aktywnych zawodowo, posiadających 30–40 letni staż ubezpieczeniowy, poziom najniższej emerytury (1978,49 zł) stanowi dolny próg możliwej wysokości świadczenia emerytalnego tych osób, a faktyczna wysokość emerytury uzależniona jest w nowym systemie emerytalnym od wysokości zgromadzonego kapitału emerytalnego i wieku, w którym dana osoba przeszła na emeryturę. Nie mają zatem miejsca sytuacje, w których osoby aktywne zawodowo stawiane byłyby w sytuacji mniej korzystnej do pobierających rodzicielskie świadczenie uzupełniające."
Czy rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje za urodzenie czy wychowanie dzieci?
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje za wychowanie co najmniej czwórki dzieci. „Nie za urodzenie, a wychowanie. Samo urodzenie dziecka to za mało”.
Czy przerwa w wychowywaniu dzieci zawsze wyklucza rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
Nie. NSA w wyroku z 1 października 2025 r. (III OSK 2517/24) uznał, że „ustawodawca dopuścił możliwość przerw w wychowywaniu dzieci” i negatywne skutki uzależnił od „długotrwałego” zaprzestania wychowywania.
Kiedy Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia Mama 4+?
Prezes ZUS może odmówić świadczenia Mama 4+ osobie pozbawionej władzy rodzicielskiej lub z ograniczoną władzą przez umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, a także „w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci”.
Jak ustawa definiuje wychowanie przy rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym?
Wychowanie oznacza „sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach” w celu należytego sprawowania pieczy nad dziećmi i ich majątkiem.
Ile wynosi rodzicielskie świadczenie uzupełniające od 1 marca 2026 r.?
Od 1 marca 2026 r. rodzicielskie świadczenie uzupełniające wynosi 1978,49 zł i jest co roku waloryzowane. Przy emeryturze lub rencie niższej od najniższej emerytury świadczenie przysługuje jako dopłata do poziomu najniższej emerytury.