Prawo do odprawy emerytalnej lub rentowej mają osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, a także wyboru. Wysokość tego świadczenia nie jest uzależniona od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Pracownik otrzyma odprawę z tytułu przejścia na emeryturę lub rentę tylko raz.
- Warunki nabycia prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej
- Konieczność rozwiązania stosunku pracy
- Wysokość odprawy emerytalno-rentowej
- Kiedy należy wypłacić odprawę emerytalno-rentową?
- Oskładkowanie i opodatkowanie odprawy emerytalnej lub rentowej
Warunki nabycia prawa do odprawy emerytalnej lub rentowej
Odprawa emerytalno-rentowa przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, przy czym jego stosunek pracy musi ustać w związku z przejściem na rentę lub emeryturę. Zatem do uzyskania odprawy muszą być łącznie spełnione następujące warunki:
- w dniu ustania stosunku pracy pracownik spełnia warunki uprawniające do emerytury lub renty,
- doszło do ustania stosunku pracy i przejścia na rentę lub emeryturę rozumianego jako zmiana statusu prawnego pracownika z pracownika na osobę pobierającą określone świadczenie,
- zachodzi związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem pracownika na rentę albo emeryturę.
Odprawa emerytalno-rentowa jest jednorazowa i dlatego pracownik nie nabędzie prawa do tego świadczenia po ponownym zatrudnieniu się. Pracownik nie ma prawa do odprawy także wtedy, gdy otrzymał odprawę rentową, a następnie przeszedł na emeryturę.
Konieczność rozwiązania stosunku pracy
Dla uzyskania prawa do odprawy emerytalno-rentowej nie ma znaczenia, z czyjej inicjatywy ani w jakim trybie został rozwiązany stosunek pracy. Odprawa nie zależy też ani od charakteru umowy o pracę, ani od stażu pracy u danego pracodawcy.
W razie zatrudnienia u więcej niż jednego pracodawcy, w celu uzyskania odprawy pracownik musi rozwiązać wszystkie stosunki pracy. Odprawa będzie wówczas przysługiwać od każdego pracodawcy.
Wysokość odprawy emerytalno-rentowej
Kodeks pracy określa, że wysokość tej odprawy pieniężnej odpowiada co najmniej wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Nie ma przeszkód, aby wysokość odprawy emerytalno-rentowej zwiększyć np. w regulaminach wynagradzania czy układach zbiorowych pracy. Do ustalania wysokości odprawy emerytalno-rentowej należy posługiwać się zasadami stosowanymi przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.
Przepisy prawa pracy uprawniają niektóre grupy zawodowe do odprawy emerytalno-rentowej w wyższej wysokości. Są to przykładowo:
- pracownicy urzędów państwowych – przysługuje im odprawa w wysokości dwu-, trzy- lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia, w zależności od stażu pracy,
- członkowie korpusu służby cywilnej – przysługuje im odprawa w wysokości trzy- lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia, w zależności od stażu pracy,
- pracownicy samorządowi – przysługuje im odprawa w wysokości dwu-, trzy- lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia, w zależności od stażu pracy,
- nauczyciele – przysługuje im odprawa w wysokości dwu-, trzy- lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia, w zależności od okresów zatrudnienia,
- pracownicy Państwowej Inspekcji Pracy – przysługuje im odprawa w wysokości jedno-, dwu-, trzy- lub sześciomiesięcznego wynagrodzenia w zależności od okresu zatrudnienia.
Kiedy należy wypłacić odprawę emerytalno-rentową?
Odprawa emerytalno-rentowa staje się wymagalna od dnia rozwiązania umowy o pracę w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Zasada ta obowiązuje zarówno wówczas, gdy decyzja o przyznaniu emerytury lub renty została wydana w czasie trwania stosunku pracy, jak i po jego rozwiązaniu.
Pracownik powinien otrzymać odprawę emerytalno-rentową w ostatnim dniu zatrudnienia. W sytuacji gdy prawo do świadczenia emerytalno-rentowego jest nabywane jakiś czas po ustaniu stosunku pracy (np. po okresie pobierania zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego już po zakończeniu zatrudnienia), dopuszczalna jest wypłata odprawy po rozwiązaniu umowy o pracę.
Oskładkowanie i opodatkowanie odprawy emerytalnej lub rentowej
Odprawa pieniężna przysługująca w związku z przejściem na emeryturę lub rentę nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Odprawa nie podlega też składce na ubezpieczenie zdrowotne.
Niestety, odprawa emerytalno-rentowa nie jest zwolniona z podatku dochodowego od osób fizycznych. Pracodawca musi od niej obliczyć i odprowadzić zaliczkę, identycznie jak w przypadku wynagrodzenia za pracę.