Już za chwilę za nami będzie kwiecień, a wraz z nim coroczna wypłata dodatkowego świadczenia, tzw. 13. emerytura. Tymczasem okazuje się, że w pewnych sytuacjach będzie istniał obowiązek zwrotu świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał jeszcze w marcu 2026 r. ważny komunikat i kwoty w nim podane determinują sytuację wielu seniorów, którzy w określonych sytuacjach zobowiązani będą (albo już są) do zwrotu świadczeń, nawet po tym, jak pieniądze trafiły już na konto. Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy nawet 14. emeryturę?
- Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Śmierć świadczeniobiorcy: dlaczego rodzina musi zwrócić trzynastkę?
- Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Dorabiający emeryt: granica 11 957,20 zł brutto
- Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Kluczowe są tzw. limity dorabiania
- Czy trzeba zgłaszać przychody?
- Jakie są konsekwencje niezgłoszenia przychodu? ZWROT ŚWIADCZEŃ
- Kto może dorabiać bez żadnych limitów?
Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Śmierć świadczeniobiorcy: dlaczego rodzina musi zwrócić trzynastkę?
Jednym z najbardziej dolegliwych scenariuszy jest sytuacja, gdy senior umiera przed dniem, na który ustalane jest prawo do dodatku, lub gdy wypłata następuje już po jego śmierci. Prawo do trzynastej emerytury wygasa bowiem wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, a regulujące ją przepisy nie przewidują wypłaty po zmarłym – w przeciwieństwie do zasad obowiązujących przy podstawowym świadczeniu z FUS.
Oznacza to, że jeśli ZUS zdążył przekazać pieniądze, a następnie ustalił zgon świadczeniobiorcy, może wezwać do zwrotu członków rodziny lub inne osoby, które przyjęły przelew.
Warto pamiętać, że bliscy zmarłego emeryta mogą co prawda ubiegać się o tzw. niezrealizowane świadczenie (za okres do dnia zgonu), składając wniosek ENS w ciągu 12 miesięcy od śmierci. Nie daje im to jednak prawa do zatrzymania trzynastki.
Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Dorabiający emeryt: granica 11 957,20 zł brutto
Druga grupa narażona na utratę dodatku to seniorzy dorabiający do emerytury. Gdy ich przychody z pracy przekroczą 130% przeciętnego wynagrodzenia (od marca 2026 roku jest to dokładnie 11 957,20 zł brutto), ZUS zawiesza wypłatę świadczenia podstawowego. Skutkuje to automatycznym brakiem prawa do trzynastki w dniu decydującym, czyli 31 marca 2026 roku. Jeśli mimo to ZUS zdążył wypłacić dodatek, a później wyjdzie na jaw przekroczenie limitu dochodowego, emeryt może zostać zobowiązany do zwrotu pełnej kwoty. Poniżej uszczegółowienie.
Kto, kiedy i dlaczego będzie musiał zwrócić 13. czy 14. emeryturę? Kluczowe są tzw. limity dorabiania
Coraz więcej wcześniejszych emerytów i rencistów dorabia do swoich świadczeń. Muszą jednak uważać na limity przychodu, ponieważ ich przekroczenie może spowodować zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia. Jak już było wskazane, od 1 marca 2026 roku wzrosły limity dodatkowego przychodu dla wcześniejszych emerytów i rencistów.
Od 1 marca 2026 roku bezpieczny limit dorabiania, który nie wpływa na wysokość świadczenia, wynosi 6438,50 zł brutto miesięcznie (70 proc. przeciętnego wynagrodzenia). Z kolei po przekroczeniu 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, czyli 11 957,20 zł brutto, będziemy musieli zawiesić wypłatę wcześniejszej emerytury lub renty.
Zarobki od 6438,50 zł do 11 957,20 zł brutto spowodują zmniejszenie wypłaty o kwotę przekroczenia. Od 1 marca 2026 r. zmniejszenie nie może jednak być wyższe niż:
- 989,41 zł – dla emerytur oraz rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy,
- 742,10 zł – dla rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy,
- 841,05 zł – dla rent rodzinnych, do których uprawniona jest jedna osoba.
Czy trzeba zgłaszać przychody?
Osoby, które obowiązują limity dorabiania, muszą poinformować ZUS o podjęciu pracy oraz o przewidywanej wysokości zarobków. Można to zrobić, składając formularz EROP, który jest dostępny w placówkach ZUS, na stronie ZUS i w portalu eZUS. Co roku najpóźniej do końca lutego należy dostarczyć zaświadczenie płatnika składek lub oświadczenie o wysokości przychodów osiągniętych w poprzednim roku kalendarzowym. Na tej podstawie ZUS ustali, czy świadczenie było wypłacane w prawidłowej wysokości.
Jakie są konsekwencje niezgłoszenia przychodu? ZWROT ŚWIADCZEŃ
Osoby, które dorabiały i nie poinformowały ZUS o tym, mogą zostać zobowiązane do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nawet za trzy lata wstecz. Jeśli przychód został zgłoszony, ewentualny zwrot obejmuje wyłącznie ostatni rok. Zatem problem pojawia się wtedy, gdy osoba pobierająca wcześniejszą emeryturę równocześnie osiąga dodatkowe zarobki. W takiej sytuacji obowiązują określone limity przychodów.
Kto może dorabiać bez żadnych limitów?
Bez limitów mogą dorabiać osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jest jednak jeden wyjątek. Dotyczy on osób, które mają emeryturę podwyższoną do kwoty minimalnej — od 1 marca 2026 roku wynosi ona 1978,49 zł brutto. Jeśli takie osoby zarobią więcej niż wynosi dopłata do minimum, ZUS wypłaci emeryturę bez podwyższenia. Bez ograniczeń mogą dorabiać także:
- renciści pobierający rentę wojskową lub wojenną, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową,
- osoby otrzymujące rentę rodzinną po takich inwalidach,
- świadczeniobiorcy, których renta rodzinna jest korzystniejsza od ustalonej emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego.
Trzynasta emerytura to istotne wsparcie finansowe, które w 2026 roku wynosi niemal dwa tysiące złotych. Choć świadczenie jest całkowicie chronione przed zajęciem przez komornika, nie oznacza to, że jego odbiorca może czuć się w pełni bezpieczny. Prawo do dodatku uzależnione jest od posiadania "aktywnego" tytułu do świadczenia podstawowego na dzień 31 marca 2026 roku. Dlatego osoby dorabiające do emerytury oraz członkowie rodzin zmarłych seniorów powinni zachować szczególną ostrożność – w przeciwnym razie wypłacona kwota może okazać się długiem względem ZUS, który instytucja będzie uprawniona dochodzić drogą administracyjną.
POELCAMY: POMOC SPOŁECZNA