PPK ma już 4,5 mln uczestników. W 2027 roku ważna zmiana dla milionów pracowników [Gość INFOR.PL]

• Kto oszczędza w PPK? Średni wiek uczestnika to 40 lat
• PPK – ile płaci pracownik, pracodawca i państwo?
• Kto może przystąpić do PPK?
• Jak inwestowane są pieniądze w PPK?
• Jak wypłacić pieniądze z PPK po 60. roku życia?
• PPK na wkład własny do kredytu i w razie poważnej choroby
• Czy można wypłacić pieniądze z PPK przed 60. rokiem życia?
• PPK najpopularniejsze w dużych firmach. Gorzej w mikroprzedsiębiorstwach i sektorze publicznym
• Autozapis do PPK w 2027 roku. Co zmieni się dla pracowników?
• Dlaczego Polacy nadal rezygnują z PPK?

– Program rozwija się jak nigdy wcześniej – mówiła w rozmowie z Szymonem Glonkiem Marta Dam-Świerkocka, członkini zarządu PFR Portal PPK. Jej zdaniem rosnąca liczba uczestników może oznaczać, że po kilku latach funkcjonowania programu zwiększa się zaufanie Polaków do tej formy długoterminowego oszczędzania.

Kto oszczędza w PPK? Średni wiek uczestnika to 40 lat

Z danych przedstawionych podczas rozmowy wynika, że średni wiek osoby oszczędzającej w PPK wynosi około 40 lat. Co ciekawe, obecnie w programie uczestniczy nieco więcej kobiet niż mężczyzn, choć jeszcze niedawno proporcje były odwrotne.

Największa liczba uczestników pochodzi z województw mazowieckiego, wielkopolskiego i dolnośląskiego. Są to regiony, w których funkcjonuje wiele dużych przedsiębiorstw, a właśnie w firmach zatrudniających ponad tysiąc osób partycypacja w PPK jest najwyższa. Jednocześnie bardzo szybko rośnie grupa najmłodszych uczestników – osoby poniżej 30. roku życia stanowią już około 20 proc. oszczędzających w PPK.

Znacznie słabiej program przyjął się wśród osób starszych, szczególnie po 55. roku życia. Jak wynika z doświadczeń PFR Portal PPK, część z nich uważa, że kilka lat pozostałych do osiągnięcia 60. roku życia to zbyt krótki okres, aby rozpoczynać oszczędzanie. Przedstawiciele programu przekonują jednak, że nawet w takim przypadku uczestnik może korzystać z dodatkowych wpłat pracodawcy i państwa, których nie otrzyma, pozostając poza PPK.

PPK – ile płaci pracownik, pracodawca i państwo?

Jedną z najważniejszych cech PPK jest sposób finansowania oszczędności. Na rachunek uczestnika pieniądze trafiają z trzech źródeł: od pracownika, pracodawcy oraz państwa, dzięki czemu zgromadzony kapitał nie pochodzi wyłącznie z wynagrodzenia osoby zatrudnionej.

Standardowa wpłata pracownika wynosi 2 proc. wynagrodzenia, natomiast pracodawca dokłada minimum 1,5 proc. wynagrodzenia. Ta druga kwota nie jest potrącana z pensji pracownika, ale stanowi dodatkowy koszt pracodawcy. Państwo dokłada natomiast 250 zł wpłaty powitalnej oraz 240 zł dopłaty rocznej, po spełnieniu warunków przewidzianych w programie.

W praktyce oznacza to, że rezygnując z PPK, pracownik rezygnuje nie tylko z potrącania własnych 2 proc. wynagrodzenia, ale również z dodatkowych pieniędzy wpłacanych przez pracodawcę i państwo. Środki zgromadzone na rachunku są następnie inwestowane przez instytucje finansowe.

Kto może przystąpić do PPK?

Do PPK może przystąpić osoba zatrudniona w wieku od 18 do 70 lat, jeżeli od jej wynagrodzenia odprowadzane są obowiązkowe składki emerytalne i rentowe. Oznacza to, że program obejmuje nie tylko osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, ale również część osób wykonujących pracę na innych umowach podlegających odpowiednim składkom.

PPK nie jest natomiast rozwiązaniem przeznaczonym dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą wyłącznie z tego tytułu. Pracownik, który chce przystąpić do programu, może złożyć odpowiednią deklarację swojemu pracodawcy lub działowi kadr.

Jak inwestowane są pieniądze w PPK?

Pieniądze uczestników PPK nie pozostają na zwykłym rachunku, ale są inwestowane przez instytucje finansowe w ramach tzw. funduszy zdefiniowanej daty. Konstrukcja tych funduszy zakłada zmianę poziomu ryzyka w zależności od wieku uczestnika i czasu pozostałego do ukończenia 60 lat.

Młodszy uczestnik, który ma przed sobą kilkadziesiąt lat oszczędzania, może mieć większą część środków ulokowaną w aktywach takich jak akcje. Wraz ze zbliżaniem się do 60. roku życia udział bardziej ryzykownych aktywów jest ograniczany, a większą rolę zaczynają odgrywać m.in. obligacje. Założeniem tego mechanizmu jest stopniowe zmniejszanie ryzyka inwestycyjnego wraz ze skracaniem się horyzontu oszczędzania.

Jednocześnie uczestnik nie jest całkowicie pozbawiony wpływu na sposób inwestowania swoich pieniędzy. Program pozwala na zmianę funduszy, choć jego podstawowa konstrukcja automatycznie dopasowuje strategię inwestycyjną do wieku oszczędzającego.

Jak wypłacić pieniądze z PPK po 60. roku życia?

W PPK kluczową granicą jest 60. rok życia i jest ona taka sama dla kobiet oraz mężczyzn. Nie oznacza to jednak obowiązku zakończenia oszczędzania w tym momencie. Uczestnik może nadal odkładać środki, jeżeli pozostaje aktywny zawodowo i spełnia warunki uczestnictwa.

Najbardziej preferowany podatkowo sposób wypłaty zakłada pobranie 25 proc. zgromadzonych pieniędzy jednorazowo, a pozostałych 75 proc. w co najmniej 120 miesięcznych wypłatach, czyli przez minimum 10 lat. W takim przypadku uczestnik może uniknąć podatku od zysków kapitałowych. Możliwe jest także rozłożenie całej zgromadzonej kwoty na odpowiednio długi okres.

Jeżeli natomiast uczestnik po ukończeniu 60 lat zdecyduje się pobrać wszystkie pieniądze jednorazowo, musi liczyć się z opodatkowaniem wypracowanych zysków kapitałowych. Dlatego sposób wypłaty zgromadzonych środków może mieć istotny wpływ na ostateczną kwotę, którą uczestnik otrzyma.

PPK na wkład własny do kredytu i w razie poważnej choroby

PPK nie jest jednak systemem, w którym pieniądze pozostają całkowicie zamrożone do 60. roku życia. W określonych sytuacjach uczestnik może wcześniej skorzystać ze zgromadzonego kapitału na preferencyjnych zasadach.

Jednym z takich przypadków jest poważne zachorowanie uczestnika, jego małżonka lub dziecka. Wówczas możliwe jest wykorzystanie do 25 proc. zgromadzonych środków na zasadach określonych w programie. Inną możliwością jest przeznaczenie pieniędzy z PPK na wkład własny przy kredycie hipotecznym – osoba, która nie ukończyła 45 lat, może w tym celu wykorzystać nawet 100 proc. zgromadzonych pieniędzy, przy czym środki powinny zostać zwrócone na rachunek PPK w okresie do 15 lat.

Rozwiązanie to sprawia, że PPK może pełnić nie tylko funkcję oszczędności na późniejsze lata życia, ale również dodatkowego zabezpieczenia finansowego w szczególnych sytuacjach. Nie zmienia to podstawowego celu programu, którym pozostaje długoterminowe gromadzenie kapitału.

Czy można wypłacić pieniądze z PPK przed 60. rokiem życia?

Uczestnik może również dokonać tzw. zwrotu środków z PPK praktycznie w dowolnym momencie. Taka decyzja wiąże się jednak z określonymi konsekwencjami finansowymi, dlatego przedstawicielka PFR Portal PPK wskazywała, że rozwiązanie to powinno być wykorzystywane przede wszystkim w sytuacjach, gdy pieniądze są rzeczywiście potrzebne.

Przy takim zwrocie uczestnik zachowuje 100 proc. własnych wpłat oraz 70 proc. wpłat dokonanych przez pracodawcę. Dopłaty państwa są zwracane, natomiast 30 proc. części finansowanej przez pracodawcę trafia na konto uczestnika w ZUS. Od wypracowanych zysków kapitałowych pobierany jest także należny podatek.

Wcześniejsza wypłata oznacza ponadto przerwanie długoterminowego mechanizmu budowania kapitału. Im dłużej środki pozostają zainwestowane, tym większe znaczenie może mieć efekt procentu składanego oraz kolejnych wpłat pracownika, pracodawcy i państwa.

PPK najpopularniejsze w dużych firmach. Gorzej w mikroprzedsiębiorstwach i sektorze publicznym

Duże różnice w uczestnictwie w PPK występują pomiędzy poszczególnymi grupami pracodawców. W przedsiębiorstwach zatrudniających ponad tysiąc osób partycypacja zbliża się nawet do 90 proc., co może być związane m.in. z tym, że największe firmy jako pierwsze zostały objęte programem i mają już kilkuletnie doświadczenie z PPK.

Zdecydowanie słabiej sytuacja wygląda w najmniejszych przedsiębiorstwach. PFR Portal PPK obserwuje jednak wzrost liczby umów zawieranych właśnie przez małe firmy, co może świadczyć o stopniowym zwiększaniu zainteresowania programem również w tym segmencie.

Dużym wyzwaniem pozostaje także sektor publiczny. Według danych przedstawionych w rozmowie partycypacja w sektorze prywatnym jest około dwa razy wyższa niż w publicznym, dlatego działania informacyjne mają być kierowane m.in. do administracji, samorządów, szkół i uczelni.

Autozapis do PPK w 2027 roku. Co zmieni się dla pracowników?

Kolejnym ważnym momentem dla programu będzie autozapis do PPK w 2027 roku, przeprowadzany zgodnie z ustawowym czteroletnim cyklem. Z końcem lutego 2027 roku dotychczasowe deklaracje rezygnacji z dokonywania wpłat do PPK stracą ważność.

Pracownik, który nadal nie będzie chciał uczestniczyć w programie, będzie musiał ponownie złożyć deklarację rezygnacji. Jeżeli tego nie zrobi, zostanie ponownie objęty wpłatami do PPK. PFR Portal PPK przygotowuje w związku z tym szkolenia zarówno dla działów kadrowo-płacowych, jak i dla samych pracowników.

Autozapis może więc stać się kolejnym impulsem do wzrostu liczby uczestników. Jednocześnie będzie oznaczał konieczność podjęcia decyzji przez miliony pracowników, którzy wcześniej z programu zrezygnowali.

Dlaczego Polacy nadal rezygnują z PPK?

Jedną z najważniejszych barier pozostaje obawa o bezpieczeństwo zgromadzonych pieniędzy. Zdaniemprezes PFR Portal PPK wpływ na takie nastawienie miały wcześniejsze doświadczenia Polaków związane ze zmianami w systemie emerytalnym, w szczególności z otwartymi funduszami emerytalnymi.

Drugim problemem jest poziom edukacji finansowej. Część Polaków nadal ma trudności ze zrozumieniem takich pojęć jak podatek od zysków kapitałowych czy procent składany, a także zasad funkcjonowania inwestycji długoterminowych. Jednocześnie duża część oszczędności gospodarstw domowych pozostaje w gotówce lub na rachunkach bankowych, gdzie ich realna wartość może być ograniczana przez inflację.

PPK mają być jednym ze sposobów na zamianę takich „leniwych pieniędzy” w kapitał, który pracuje przez wiele lat. Rosnąca liczba uczestników pokazuje, że coraz więcej pracowników jest gotowych korzystać z tego mechanizmu, jednak przed programem wciąż pozostaje duża grupa potencjalnych uczestników – szczególnie w małych przedsiębiorstwach oraz sektorze publicznym.