Kategorie

Wyrok SN z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. I UK 246/05

Okres pracy na stanowiskach dozoru ruchu na powierzchni nie jest okre­sem pracy górniczej w rozumieniu art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedno­lity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a okresy zatrudnienia na stano­wisku sztygara zmianowego i sztygara oddziałowego na powierzchni w różnych oddziałach nie są okresami pracy równorzędnej z pracą górniczą w rozu­mieniu art. 36 ust. 3 pkt 2 lit. a tej ustawy.  

Okres pracy na stanowiskach dozoru ruchu na powierzchni nie jest okre­sem pracy górniczej w rozumieniu art. 36 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedno­lity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a okresy zatrudnienia na stano­wisku sztygara zmianowego i sztygara oddziałowego na powierzchni w różnych oddziałach nie są okresami pracy równorzędnej z pracą górniczą w rozu­mieniu art. 36 ust. 3 pkt 2 lit. a tej ustawy.

 

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera,

Sędziowie SN: Józef Iwulski. Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy z odwołania Aleksandra P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w Z. o emeryturę górniczą, na skutek skargi kasacyjnej ubez­pieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 marca 2005 r. [...]

oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Zakład Ubezpieczeń SpołecznychOddział w Z. decyzją z dnia 29 października 2002 r. odmówił ubezpieczonemu Aleksandrowi P. przyznania prawa do górniczej eme­rytury uznając, że wykazał jedynie 6 lat, 7 miesięcy i 2 dni pracy górniczej. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gliwicach po rozpoznaniu odwołania wnioskodawcy wyrokiem z dnia 12 czerwca 2003 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję, w ten sposób, że przyznał ubezpieczonemu prawo do górniczej emerytury „począwszy od daty powstania prawa”. Sąd ten uznał, że ubezpieczony, oprócz okresu pracy pod ziemią od 1 grudnia 1971 r. do 14 grudnia 1994 r., uwzględnionego przez organ rentowy, pracował na powierzchni kopalni kolejno jako: sztygar zmianowy oddziału, sztygar oddziałowy oddziału placów składowych, sztygar zmianowy oddziałów placów składowych i sztygar zmianowy oddziału transportu wewnątrzzakładowego. Ustalił też, że w dniu 10 czerwca 1970 r. ubezpieczony uzyskał dyplom technika górnika, a nadto posiadał zatwier­dzenie Okręgowego Urzędu Górniczego w G. na stanowisko dozorcy oddziału powierzchni oraz w charakterze osoby średniego dozoru ruchu w specjalności górniczej na po­wierzchni w zakładach górniczych podziemnych. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy przyjął, iż w świetle art. 36 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm., zwanej dalej „ustawą o FUS”), ubezpieczony w okresach pomiędzy 1 grudnia 1971 r., a 2 lutego 1992 r. i od 8 czerwca 1992 r. do 14 grudnia 1994 r. wykonywał pracę równorzędną z pracą górniczą, gdyż był zatrudniony na stanowiskach wymagających kwalifikacji technika w zakresie górnictwa w administracji kopalni, a wcześniej przepracował ponad 6 lat pod ziemią w pełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Sądu, z tych względów ubezpieczony spełnił warunki określone w art. 34 ustawy o FUS, gdyż posiadał okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej ponad 25 lat.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 marca 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach, uwzględniając apelację organu rentowego, zmienił wyrok Sądu Okręgowego i oddalił odwołanie. W uzasadnieniu wyroku, Sąd Apela­cyjny, nie kwestionując ustaleń faktycznych stwierdził, że praca świadczona przez ubez­pieczonego w okresach między 1 grudnia 1971 r., a 2 lutego 1992 r. i od 8 czerwca 1992 r. do 14 grudnia 1994 r. została przez Sąd pierwszej instancji błędnie zakwalifiko­wana jako praca równorzędna z pracą górniczą w rozumieniu art. 36 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy o FUS. Sąd Apelacyjny uznał, że zajmowane przez ubezpieczonego stanowi­ska pracy nie były usytuowane w administracji zatrudniającej go kopalni, lecz były związane z jej działalnością ściśle produkcyjną, co wynikało jednoznacznie z kart stanowi­ska pracy, znajdujących się w aktach osobowych ubezpieczonego. Tymczasem, pod pojęciem „administracji kopalni”, w ocenie Sądu Apelacyjnego, należy rozumieć jej zespół zarządzający, kierujący tą kopalnią oraz - co najwyżej - komórki organizacyjne bezpośrednio podporządkowane zarządowi (dyrekcji) kopalni - czyli komórki organizacyjne zarządzające kadrami oraz majątkiem kopalni. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny uznał, że wykonywana przez ubezpieczonego w powyższych okresach praca nie była ani pracą wykonywaną pod ziemią (pracą górniczą) w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o FUS, ani pracą równorzędną z pracą górniczą (art. 36 ust. 3 tej ustawy), co implikuje stwierdzenie, iż ubezpieczony nie spełnił łącznie wszystkich warunków określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o FUS, zatem nie nabył prawa do emerytury górniczej.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego ubezpieczony podniósł zarzuty naruszenia art. 36 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy o FUS, „przez przyjęcie, że praca sztygara zmianowego oddziału powierzchni PP1, sztygara oddziałowego placów składowych na powierzchni, sztygara zmianowego oddziału placów składowych na po­wierzchni i sztygara zmianowego oddziału transportu wewnątrzzakładowego na po­wierzchni nie była pracą równorzędną z pracą górniczą w rozumieniu powyższego przepisu” oraz art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu eme­rytalnym górników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 30, poz. 154 ze zm.), „przez przyjęcie, że praca sztygara zmianowego oddziału powierzchni PP 1, sztygara oddziałowego placów składowych na powierzchni, sztygara zmianowego oddziału pla­ców składowych na powierzchni i sztygara zmianowego oddziału transportu wewnątrzzakładowego na powierzchni nie była pracą na stanowiskach dozoru ruchu oraz kierow­nictwa kopalń i przedsiębiorstw określonych w pkt 1-4 , ustalonych przez właściwych ministrów na podstawie przepisów prawa górniczego, a co za tym idzie nie była pracą górniczą”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji i zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania za wszystkie instancje.

Jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wska­zano wystąpienie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego i potrzebę wykładni art. 36 ust. 3 pkt 2 lit a ustawy o FUS, „budzącego poważne wątpliwości”. W ocenie skarżącego, istotnym zagadnieniem jest kwestia udzielenia odpowiedzi na pytanie, na podstawie ja­kich przepisów Sąd powinien kwalifikować poszczególne okresy pracy, biorąc pod uwagę skutki wywoływane w zakresie praw do emerytury górniczej: czy na podstawie przepisów obowiązujących w okresie świadczenia pracy, czy na podstawie przepisów obowiązujących w chwili składania wniosku o przyznanie prawa do emerytury.

Rozpoznając skargę kasacyjną Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga jest bezzasadna, a podniesione w niej zarzuty chybione. Przede wszystkim bezprzedmiotowym jest zarzut błędnej wykładni art.5 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz.U. Nr 5 poz.32 ze zm.). Ustawa ta utraciła swą moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1999 r.; odpowiedni­kiem jej art. 5 jest art. 36 obowiązującej ustawy o FUS. Stosownie do ust. 1 pkt 5 tego przepisu, za pracę górniczą uważa się zatrudnienie: „pod ziemią na stanowiskach do­zoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń, przedsiębiorstw i innych podmiotów określonych w pkt 1-3, a także w kopalniach siarki i węgla brunatnego oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach, o których mowa w pkt 4, na stanowiskach określonych w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw gospodarki, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw Skarbu Państwa i ministrem właściwym do spraw zabez­pieczenia społecznego”. Przepis w sposób jednoznaczny pojęciem pracy górniczej obej­muje wyłącznie pracę wykonywaną pod ziemią na wymienionych w nim stanowiskach. Skoro więc nie wymienia stanowisk dozoru ruchu na powierzchni, to praca na takich sta­nowiskach nie jest pracą górniczą w jego rozumieniu, jak to przyjął Sąd Apelacyjny. Traf­nie też Sąd ten przypomniał, że według pierwotnego brzmienia art. 5 ust. 1 pkt 5 powołanej wyżej ustawy z 1 lutego 1983 r. zatrudnienie na „stanowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa ruchu kopalń i przedsiębiorstw określonych w pkt 1-4, ustalonych przez właściwych ministrów na podstawie przepisów prawa górniczego” uważało się za pracę górniczą, jednakże przepis ten został zmieniony art.8 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz.U. Nr 36, poz. 206) z mocą od 1 stycznia 1990 r., a więc wykonywane na powierzchni zatrudnienie na sta­nowiskach dozoru ruchu oraz kierownictwa kopalń, z tym dniem, przestało być uważane za pracę górniczą także wówczas, gdy było to zatrudnienie w kopalniach lub zakładach wymienionych w pkt 1-4. Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że między przedstawionym w skardze uzasadnieniem zarzutu, a treścią powołanego przepisu istnieje ewidentna sprzeczność - art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1 lutego 1983 r. dotyczył wyłącznie pracy górniczej, od 1 stycznia 1990 r. wykonywanej tylko pod ziemią, natomiast skarżący faktycznie kwestionuje niezakwalifikowanie pracy na zajmowanych i opisanych wyżej sta­nowiskach pracy na powierzchni, jako pracy równorzędnej z pracą górniczą, a więc pracy wymienionej w art. 5 ust. 2 tejże ustawy, która nie będąc pracą górniczą została, wolą ustawodawcy potraktowana dla celów emerytalnych tak samo, jak praca górnicza.

Zasadne jest też stanowisko Sądu Apelacyjnego, że okresy zatrudnienia wniosko­dawcy na stanowiskach sztygara zmianowego i sztygara oddziałowego w różnych oddziałach na powierzchni kopalni nie były okresami pracy równorzędnej z pracą górniczą w rozumieniu art. 36 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy o FUS. Przepis art. 36 nie tylko wymienia sze­reg stanowisk pracy górniczej (ust. 1) odróżniając je od pracy równorzędnej (ust. 3) lub też okresów traktowanych na równi z pracą górniczą (ust. 2 i 4), lecz zachowuje też odrębność pracy dozoru ruchu od pracy w administracji oraz od pracy w kierownictwie ruchu kopalń. Wyliczenie zawarte w jego ust. 3 pkt 2 lit. a ma charakter zamknięty, a to wyklucza wykładnię rozszerzającą. Przepis ten swym zakresem przedmiotowo-podmiotowym nie obejmuje pracy wykonywanej na stanowiskach dozoru ruchu oddziałów powierzchni kopalń, a więc praca na takich stanowiskach nie jest pracą równorzędną z pracą górniczą w rozumieniu art. 36 ust.3 pkt 2 lit. a ustawy o FUS, co czyni całkowicie bezzasadnym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu. Skład orzekający zwraca uwagę, że wszystkie powołane w skardze orzeczenia Sądu Najwyższego odnosiły się do stanu prawnego obowiązującego przed 1 stycznia 1990 r., a więc w rozpoznawanej sprawie straciły swą aktualność.

Błędne jest przekonanie skarżącego, że praca na stanowisku dozoru oddziałów po­wierzchni kopalni jest pracą w jej administracji. W tym zakresie skład orzekający podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego zgodne z wykładnią przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 16 marca 2005 r., I UK 192/04 (OSNP 2005 nr 20, poz. 323), w którym Sąd ten wyjaśniał pojęcie „administracja kopalni”, podkreślając, że należy je interpretować ściśle, skoro przepis ten, dotyczący okresów pracy równorzędnej z pracą górniczą pod ziemią, jest wyjątkiem od zasady, że emerytura górnicza przysługuje osobom, które pracowały pod ziemią w uciążliwych warunkach ściśle górniczych.

Przedstawione w skardze zagadnienie: „ (...) na podstawie jakich przepisów Sąd winien kwalifikować poszczególne okresy pracy ze względu na skutki wywoływane w zakresie praw do górniczej emerytury” nie jest zagadnieniem prawnym wymagającym rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego ponieważ odpowiedzią na nie jest treść art. 186 ustawy o FUS. Stosownie do jego ust. 3 przepisy dotyczące warunków nabycia prawa do emerytury górniczej zawarte w ustawie z 1 lutego 1983 r., uchylonej z dniem 1 stycznia 1999 r., miały zastosowanie tylko do tych osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., które do dnia wejścia w życie ustawy o FUS nie zgłosiły wniosku o emeryturę lecz spełniły wszystkie warunki do nabycia prawa do tego świadczenia. Wnioskodawca, do dnia 1 stycznia 1999 r. nie spełnił wszystkich warunków do nabycia prawa do górniczej emerytury z art. 9 lub 10 ustawy z 1 lutego 1983 r., nie było więc żadnej podstawy prawnej stosowania do niego art. 5 tej ustawy i to w brzmieniu sprzed 1 stycznia 1990 r.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po nasze publikacje
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT +  VAT w e-commerce
KOMPLET: VAT zmiany od 1 lipca 2021 + JPK_VAT + VAT w e-commerce
Tylko teraz
99,00 zł
119,70
Przejdź do sklepu
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.

    Jak najniższa krajowa rosła od 2015 do 2022 r.?

    Najniższa krajowa w 2015 r. wynosiła 1750 zł brutto. W 2022 r. będzie to 3010 zł brutto. Najniższa krajowa wzrosła o 1260 zł.

    Dzień próbny w pracy - płatny czy nie?

    Dzień próbny w pracy a wynagrodzenie - czy jest płatny? Co na to prawo? W celu sprawdzenia pracownika należałoby podpisać umowę na okres próbny.

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy złożyć?

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy należy złożyć oświadczenie? Co z podwyższonymi kosztami przychodu?

    ZUS ERO - emerytura z datą wsteczną

    ZUS ERO to wniosek o emeryturę z datą wsteczną. Podstawą przyznania lub przeliczenia emerytury z datą wcześniejszą są przepisy covidowe. Dla kogo jest ten wniosek?

    Odprawa emerytalna - wysokość, warunki

    Jaka jest wysokość odprawy emerytalnej? Jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Czy odprowadza się od niej podatek i składki ZUS? Kiedy wypłacić odprawę?

    Jakie są składniki wynagrodzenia za pracę?

    Składniki wynagrodzenia za pracę to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze i dodatki. Czym premia różni się od nagrody?

    PPK: od 2022 r. stan oszczędności na mojeppk.pl

    PPK - od 2022 r. stan oszczędności będzie można sprawdzić na mojeppk.pl. Do jakich danych będzie miał dostęp każdy uczestnik PPK?

    Płaca minimalna 2022 - jest decyzja rządu

    Płaca minimalna w 2022 r. wzrośnie o 210 zł. Ile wyniesie płaca minimalna 2022? Jest już ostateczna decyzja rządu.

    Praca zdalna a migracje zarobkowe

    Jak praca zdalna wpływa na migracje zarobkowe? Czy na pewno jest ich teraz mniej? Oto wyniki badania.

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca to okoliczność uprawniająca pracownika do wolnego od pracy. Ile dni przysługuje? Jaki jest termin ich wykorzystania?

    Praca zdalna a kolejne fale pandemii [RAPORT]

    Praca zdalna zyskiwała na popularności wraz z nastaniem kolejnych fal pandemii COVID-19. Sprawdź, jaki wpływ na pracę miały fale koronawirusa w Polsce i Unii Europejskiej.

    Co pracownicy mówią o pracodawcach w sieci?

    Pracownik i pracodawca - jak wyglądają stosunki z szefem? Co można przeczytać na ten temat w Internecie? Okazuje się, że najważniejsze jest dobre rozstanie.

    Urodzeni w latach 1984-1994 chcą całkowitej pracy zdalnej

    Całkowita praca zdalna najwięcej zwolenników ma wśród pracowników urodzonych w latach 1984-1994.

    Niemcy: odszkodowanie za kwarantannę tylko dla zaszczepionych

    Odszkodowanie za czas kwarantanny będzie przyznawane tylko zaszczepionym pracownikom? Taki projekt nowych przepisów powstał w Niemczech.

    Składka zdrowotna 2022 - Nowy Ład

    Składka zdrowotna w 2022 r. - jaką składkę wprowadza Nowy Ład? O ile wzrośnie składka na ubezpieczenie zdrowotne w 2022 r.?