Przeciwdziałanie mobbingowi i dyskryminacji od 5 listopada. Jakie nowe obowiązki ma pracodawca?

REKLAMA
REKLAMA
Od 5 listopada 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące mobbingu, dyskryminacji i ochrony godności pracowników. Nowelizacja Kodeksu pracy zmienia definicję mobbingu, podnosi minimalne zadośćuczynienie i precyzuje obowiązki pracodawców. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników muszą formalnie określić zasady, procedury oraz częstotliwość działań przeciwdziałających niepożądanym zachowaniom. Zmiany wymagają przeglądu nie tylko wewnętrznych regulaminów, lecz także codziennych praktyk zarządzania zespołami.
- Problematyczny mobbing - zmiany od 5 listopada 2026 r.
- Nowa definicja mobbingu. Co się zmienia?
- Mobbing a dyskryminacja. Brak mobbingu nie oznacza braku naruszenia
- Nowe obowiązki pracodawców. Sam regulamin nie wystarczy
- Wyższe zadośćuczynienie za mobbing
- Co zmiany oznaczają dla działów HR i menedżerów?
- Zmiana przepisów to również zmiana podejścia do zarządzania ludźmi
Problematyczny mobbing - zmiany od 5 listopada 2026 r.
Ustawa z dnia 19 czerwca 2026 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego została opublikowana w Dzienniku Ustaw 4 sierpnia 2026 roku. Nowelizacja ma uprościć rozpoznawanie mobbingu, wzmocnić ochronę pracowników i doprecyzować działania, które pracodawcy powinni podejmować systematycznie, a nie dopiero po otrzymaniu zgłoszenia.
REKLAMA
REKLAMA
Kontrola PIP. Nowe uprawnienia
Trudności związane z rozpoznawaniem mobbingu znajdują odzwierciedlenie w danych Państwowej Inspekcji Pracy. W 2023 r. PIP odnotowała 1761 skarg dotyczących mobbingu, dla których wskazano wynik ich weryfikacji. W 104 przypadkach zarzuty zostały uznane za zasadne przynajmniej częściowo, w 426 – za bezzasadne, natomiast w przypadku 1231 skarg nie było możliwe ustalenie, czy mobbing rzeczywiście miał miejsce.
Jednocześnie rośnie zainteresowanie pracowników pomocą prawną w tym obszarze. Centrum Poradnictwa Państwowej Inspekcji Pracy udzieliło 829 porad prawnych dotyczących mobbingu w 2023 r., a w 2024 r. już 1367. Dane te nie pozwalają określić rzeczywistej skali mobbingu u polskich pracodawców. Pokazują jednak, jak istotnym wyzwaniem pozostaje rozpoznawanie niewłaściwych zachowań, ich dokumentowanie oraz podejmowanie odpowiednich działań.
Nowa definicja mobbingu. Co się zmienia?
Jedną z najważniejszych zmian jest uproszczenie definicji mobbingu. Dotychczasowe przepisy opisywały go przez połączenie wielu przesłanek, obejmujących uporczywe i długotrwałe nękanie lub zastraszanie pracownika oraz określone skutki lub cel takich zachowań. Nowa definicja koncentruje się na uporczywym nękaniu pracownika. Uporczywość oznacza, że nękanie jest powtarzalne, nawracające lub stałe. Długotrwałość przestaje natomiast być odrębną przesłanką ustawową.
REKLAMA
Zachowania stanowiące mobbing mogą pochodzić nie tylko od przełożonego czy pracodawcy, lecz także od współpracowników i podwładnych. Mogą być podejmowane przez jedną osobę lub grupę osób. Znaczenie może mieć również nakłanianie innych do podejmowania działań o charakterze mobbingowym.
Ustawodawca wyraźnie wskazuje przy tym, że zachowania incydentalne nie są mobbingiem, choć mogą naruszać dobra osobiste pracownika. Pojedynczy obraźliwy e-mail czy jednorazowe publiczne poniżenie mogą więc wymagać reakcji pracodawcy, nawet jeśli nie spełniają definicji mobbingu.
Nowelizacja wskazuje również przykładowe przejawy nękania, takie jak upokarzanie, uwłaczanie, zastraszanie, nieuzasadniona krytyka, utrudnianie pracy, odcinanie od informacji czy izolowanie pracownika. Katalog ten ma charakter otwarty. Przy ocenie zgłoszenia znaczenie będą miały częstotliwość i natężenie zachowań, ich kontekst oraz relacje między stronami.
Nowe przepisy doprecyzowują również, kto może być sprawcą mobbingu i w jaki sposób zachowania te mogą być podejmowane. Mobbing może pochodzić nie tylko od bezpośredniego przełożonego, lecz także od pracodawcy, współpracownika, podwładnego, innego pracownika lub osoby wykonującej pracę na innej podstawie niż stosunek pracy. Może być działaniem jednej osoby albo grupy osób. Za mobbing uznaje się również nakazanie innym osobom podejmowania określonych zachowań lub zachęcanie ich do takich działań. Oznacza to, że przy ocenie sytuacji należy uwzględniać nie tylko bezpośrednie zachowanie konkretnego sprawcy, ale także jego rolę w inicjowaniu lub podtrzymywaniu niewłaściwych działań.
Zachowania stanowiące mobbing mogą mieć charakter fizyczny, werbalny lub pozawerbalny. Co istotne, dla stwierdzenia mobbingu nie jest konieczne wykazanie zamiaru nękania pracownika. Samo powołanie się na brak złych intencji nie wystarczy zatem, by wykluczyć takie naruszenie.
Mobbing a dyskryminacja. Brak mobbingu nie oznacza braku naruszenia
Zmiany obejmują nie tylko mobbing, lecz także równe traktowanie, przeciwdziałanie dyskryminacji oraz ochronę godności i innych dóbr osobistych pracowników. Rozróżnienie tych zjawisk ma znaczenie dla prawidłowego rozpatrywania zgłoszeń.
Mobbing wiąże się z uporczywym nękaniem i nie wymaga związku z określoną cechą chronioną. Nowelizacja doprecyzowuje również zasady dotyczące dyskryminacji, uwzględniając jej dwie dodatkowe formy: dyskryminację przez założenie i przez skojarzenie. Pierwsza występuje wtedy, gdy pracownik jest traktowany mniej korzystnie z powodu cechy prawnie chronionej, która została mu błędnie przypisana. Druga dotyczy sytuacji, w której niekorzystne traktowanie wynika z powiązania pracownika z osobą posiadającą taką cechę. Oznacza to, że ochrona przed dyskryminacją obejmuje nie tylko przypadki, w których pracownik rzeczywiście posiada określoną cechę, ale również sytuacje, gdy jest ona mu przypisywana lub gdy przyczyną nierównego traktowania są jego relacje z inną osobą.
Odrębnej oceny wymaga molestowanie, będące formą dyskryminacji. Polega ono na niepożądanym zachowaniu, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika oraz stworzenie zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Zachowanie takie może mieć charakter fizyczny, werbalny lub pozawerbalny. Przy jego ocenie znaczenie ma nie tylko intencja osoby dopuszczającej się danego działania, lecz także jego wpływ na sytuację i godność pracownika.
Postępowanie wyjaśniające nie powinno więc kończyć się na ustaleniu, że nie doszło do mobbingu. Zebrany materiał może wskazywać na dyskryminację, naruszenie godności, konflikt lub nieprawidłowy sposób zarządzania. Każda z tych sytuacji może wymagać odpowiedniej reakcji i działań naprawczych. Stwierdzenie „to nie mobbing” nie jest równoznaczne z potwierdzeniem, że wszystko przebiegało prawidłowo.
W sprawach dotyczących nierównego traktowania istotne znaczenie ma również rozkład ciężaru dowodu. Pracownik powinien przedstawić fakty uprawdopodabniające naruszenie zasady równego traktowania. Następnie pracodawca musi wykazać, że kierował się obiektywnymi przesłankami i nie dopuścił się dyskryminacji. Dlatego ważne jest dokumentowanie merytorycznych podstaw decyzji dotyczących m.in. wynagrodzeń, awansów, podziału obowiązków i dostępu do szkoleń.
Zasada rozkładu ciężaru dowodu ma znaczenie również w postępowaniach prowadzonych na podstawie wewnętrznych regulacji pracodawcy, wydanych w celu realizacji ustawowych obowiązków dotyczących równego traktowania. Oznacza to, że procedury wewnętrzne nie powinny przerzucać na pracownika pełnego obowiązku udowodnienia dyskryminacji. Wystarczające jest uprawdopodobnienie faktów wskazujących na możliwe naruszenie, po którym to pracodawca powinien wykazać, że do nierównego traktowania nie doszło.
O kwalifikacji decydują fakty, nie nazwa zgłoszenia. Podobna zasada znajdzie zastosowanie w postępowaniu sądowym. Sąd nie będzie mógł oddalić roszczenia tylko dlatego, że pracownik błędnie zakwalifikował opisane zachowania, jeżeli ustalony stan faktyczny uzasadnia świadczenie z innej podstawy prawnej.
Znaczenie mają również przepisy przejściowe. Nowe przepisy prawa materialnego będą stosowane także do zachowań rozpoczętych przed 5 listopada 2026 r., jeżeli trwały nadal po tej dacie i stanowiły uporczywe nękanie lub wielokrotne naruszanie zasady równego traktowania. Inne zasady będą dotyczyć postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem ustawy w życie – w ich przypadku stosowane będą dotychczasowe przepisy procesowe.
Zobacz także: Mobbing i dyskryminacja. Jak się bronić przed roszczeniami
Nowe obowiązki pracodawców. Sam regulamin nie wystarczy
Nowe przepisy nakładają na pracodawców obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi. Obejmuje on pięć elementów: działania prewencyjne, wykrywanie mobbingu, właściwe reagowanie, działania naprawcze oraz wsparcie osób dotkniętych mobbingiem. Wszystkie powinny znaleźć odzwierciedlenie w codziennym funkcjonowaniu organizacji.
Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników będą zobowiązani do formalnego określenia reguł, procedur oraz częstotliwości działań w wymaganych ustawą obszarach przeciwdziałania:
- naruszaniu godności i innych dóbr osobistych
- naruszaniu zasady równego traktowania;
- dyskryminacji;
- mobbingowi.
Zasady te powinny zostać uregulowane w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo jeżeli nie zostały zawarte w tych dokumentach, w odrębnym regulaminie.
Nowelizacja rozszerza również ochronę przed działaniami odwetowymi. Obejmuje ona nie tylko pracownika korzystającego z uprawnień przysługujących mu w związku z naruszeniem przepisów prawa pracy, lecz także osoby, które udzielają mu wsparcia, w tym świadków i osoby pomagające w zgłoszeniu lub wyjaśnieniu sprawy. W praktyce oznacza to, że pracodawca powinien zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu decyzji kadrowych dotyczących tych osób po dokonaniu zgłoszenia lub udzieleniu przez nie pomocy. Warto dokumentować przesłanki takich decyzji, aby móc wykazać, że nie stanowią one formy odwetu. Ochrona nie ma jednak charakteru bezwarunkowego – nie obejmuje pracownika, który wiedział, że do naruszenia prawa pracy nie doszło.
Zasady te powinny znaleźć się w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo odrębnym regulaminie. Ogólny zapis o zakazie mobbingu może okazać się niewystarczający, jeżeli nie towarzyszą mu konkretne reguły postępowania.
Pracodawcy mają obowiązek dostosować regulamin pracy albo wydać odrębny regulamin najpóźniej do 5 maja 2027 r. Nie oznacza to jednak, że do maja 2027 r. pracodawca może odłożyć wszystkie działania. Obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi i nierównemu traktowaniu zacznie obowiązywać już 5 listopada 2026 r.
W harmonogramie przygotowań należy uwzględnić uzgodnienia z reprezentacją pracowników. Treść odrębnego regulaminu będzie podlegała uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową albo zakładowymi organizacjami związkowymi, a jeżeli u pracodawcy nie działają związki zawodowe – z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego pracodawcy. Jeżeli w ciągu 30 dni od przedstawienia projektu nie uda się osiągnąć porozumienia, pracodawca może ustalić jego treść, uwzględniając ustalenia z procesu uzgodnień. U pracodawców, u których nie działają związki zawodowe, regulamin uzgadnia się z przedstawicielami pracowników. Mechanizm 30-dniowy stosuje się wówczas odpowiednio.
Obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi obejmuje również mniejszych pracodawców. Pracodawcy zatrudniający mniej niż 10 pracowników nie zostaną objęci szczególnym obowiązkiem wydania regulaminu wynikającym z art. 94³a Kodeksu pracy. Nadal jednak będą zobowiązani do systematycznego przeciwdziałania mobbingowi i nierównemu traktowaniu oraz ochrony godności i innych dóbr osobistych pracowników. Przyjęte rozwiązania mogą być prostsze, powinny jednak działać w praktyce i być udokumentowane.
Wyższe zadośćuczynienie za mobbing
Nowelizacja zwiększa również finansowe konsekwencje mobbingu. Minimalne zadośćuczynienie wyniesie nie mniej niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Po zmianie pracownik będzie mógł dochodzić zadośćuczynienia za samo doznanie mobbingu, bez konieczności wykazywania rozstroju zdrowia jako odrębnej przesłanki roszczenia. W 2026 r. sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia wynosi 28 836 zł. Od 1 stycznia 2027 r., przy minimalnym wynagrodzeniu wynoszącym 4 950 zł, minimalny poziom zadośćuczynienia wyniesie 29 700 zł.
Zadośćuczynienie dotyczy krzywdy niemajątkowej, natomiast odszkodowanie służy naprawieniu szkody majątkowej. Są to dwa odrębne rodzaje roszczeń, których nie należy utożsamiać. Zadośćuczynienie ma rekompensować pracownikowi doznaną krzywdę, np. stres, cierpienie lub poczucie poniżenia. Odszkodowanie służy natomiast pokryciu konkretnych strat finansowych, np. kosztów leczenia albo utraconych dochodów. Minimalny próg sześciokrotności wynagrodzenia dotyczy zadośćuczynienia, ale nie odszkodowania.
Pracodawca, który wypłacił pracownikowi zadośćuczynienie lub odszkodowanie z tytułu mobbingu, będzie mógł dochodzić od sprawcy wyrównania poniesionej szkody. Wysokość roszczenia ma odpowiadać stopniowi winy tej osoby i pracodawcy w powstaniu szkody. Ustawowy próg sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia dotyczy zadośćuczynienia za krzywdę. Nowe przepisy nie określają analogicznego minimalnego poziomu odszkodowania dochodzonego z tytułu szkody majątkowej.
Z perspektywy pracodawcy zwiększa to znaczenie rzetelnego ustalania faktów oraz dokumentowania zarówno przebiegu postępowania wyjaśniającego, jak i podjętych działań.
Państwowa Inspekcja Pracy może również kontrolować, czy pracodawca wywiązuje się z obowiązku przeciwdziałania mobbingowi. W trakcie kontroli inspektorzy mogą sprawdzać obowiązujące procedury, sposób przyjmowania i rozpatrywania zgłoszeń, działania prewencyjne oraz dokumentację dotyczącą zgłaszanych nieprawidłowości. Mogą także rozmawiać z pracownikami i świadkami oraz korzystać z anonimowych ankiet, aby zweryfikować, jak w praktyce funkcjonują przyjęte rozwiązania.
Należy przy tym pamiętać, że kontrola PIP nie zastępuje postępowania sądowego, a inspektor pracy nie rozstrzyga w sposób wiążący, czy w konkretnym przypadku doszło do mobbingu. Ostateczna ocena prawna należy do sądu pracy. Ustalenia inspektora i zgromadzona dokumentacja mogą jednak stanowić istotny materiał w dalszym postępowaniu.
Co zmiany oznaczają dla działów HR i menedżerów?
Przygotowanie do nowych przepisów nie powinno ograniczać się do aktualizacji dokumentów. Potrzebny jest również jasny podział odpowiedzialności: kto przyjmuje zgłoszenie, kto prowadzi postępowanie, kto podejmuje decyzję, a kto odpowiada za wdrożenie działań naprawczych.
Szczególne znaczenie mają bezpieczne kanały zgłaszania nieprawidłowości, bezstronność osób prowadzących postępowania oraz ochrona przed działaniami odwetowymi. Pracownik powinien mieć możliwość zgłoszenia problemu z pominięciem bezpośredniego przełożonego. Niezależna ścieżka jest potrzebna także w sprawach dotyczących osób z działu HR lub zarządu.
Ochrona przed działaniami odwetowymi powinna uwzględniać również osoby wspierające pracownika korzystającego z przysługujących mu uprawnień, w tym świadków i osoby udzielające mu pomocy. W praktyce oznacza to konieczność zwracania uwagi na decyzje kadrowe podejmowane wobec wszystkich osób zaangażowanych w wyjaśnianie zgłoszenia.
Ważną rolę odgrywają menedżerowie, ponieważ wiele sytuacji ryzyka pojawia się podczas codziennego zarządzania: przydzielania zadań, oceny wyników, ustalania priorytetów czy komunikowania zmian. Nowe przepisy nie oznaczają zakazu egzekwowania obowiązków ani krytykowania sposobu wykonania pracy. Uzasadniona krytyka, przekazana we właściwej formie, nie jest mobbingiem. Powinna jednak odnosić się do faktów i wyników, a nie do godności czy wartości osoby.
W praktyce oznacza to potrzebę stosowania porównywalnych kryteriów oceny, dokumentowania merytorycznych podstaw decyzji i umożliwienia pracownikowi przedstawienia swojego stanowiska. Równie ważny jest sposób przekazywania informacji zwrotnej — bez publicznego zawstydzania, etykietowania czy ośmieszania.
Standardy te dotyczą także pracy zdalnej i hybrydowej. Powtarzające się pomijanie pracownika w komunikacji projektowej, wykluczanie go ze spotkań czy odcinanie od informacji potrzebnych do wykonywania obowiązków może stanowić przejaw mobbingu. To, że zachowania mają miejsce w komunikatorze lub korespondencji elektronicznej, nie zmienia ich oceny.
Kontrola PIP może dotyczyć nie tylko konkretnego zgłoszenia, ale również tego, czy pracodawca realizuje obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi. Znaczenie będzie miało więc nie tylko samo istnienie procedury, lecz także to, czy pracownicy znają dostępne kanały zgłaszania nieprawidłowości, czy zgłoszenia są rozpatrywane i czy organizacja podejmuje działania prewencyjne. Brak formalnych rozwiązań, nieskuteczne kanały zgłoszeń lub brak reakcji na sygnały o nieprawidłowościach mogą wskazywać, że działania pracodawcy nie zapewniają pracownikom odpowiedniej ochrony.
Zmiana przepisów to również zmiana podejścia do zarządzania ludźmi
Nowelizacja wpisuje się w szerszy kierunek zmian prawa pracy, związany ze wzmacnianiem ochrony pracowników i zwiększaniem oczekiwań wobec pracodawców. Przeciwdziałanie mobbingowi należy rozpatrywać nie tylko jako obowiązek prawny, lecz także jako element odpowiedzialnego zarządzania organizacją.
Nowe regulacje antymobbingowe są kolejnym elementem tej zmiany i pokazują, że od pracodawców oczekuje się już nie tylko sprawności biznesowej, ale również aktywnego zarządzania relacjami społecznymi w organizacji oraz skutecznego reagowania na problemy pracowników.
Pracodawcy, którzy potraktują regulacje antymobbingowe wyłącznie jako kolejny obowiązek prawny, mogą ponieść dodatkowe koszty i zwiększą ryzyko organizacyjne. Ci natomiast, którzy wykorzystają je do budowy kultury szacunku, transparentności i odpowiedzialnego przywództwa, mogą zyskać przewagę w pozyskiwaniu talentów, budowaniu zaangażowania i ograniczaniu rotacji.
Dla pracodawców oznacza to konieczność sprawdzenia nie tylko zgodności procedur z przepisami, lecz także ich rzeczywistej skuteczności. Dobrze zaprojektowany system powinien umożliwiać bezpieczne zgłoszenie problemu, rzetelne ustalenie faktów, podjęcie proporcjonalnych działań i sprawdzenie czy nieprawidłowości nie powracają. O jego jakości nie świadczy brak zgłoszeń, ale zdolność pracodawcy do wczesnego rozpoznawania problemów i właściwego reagowania.
Autorzy:
- Irmina Gocan, Dyrektor Consultingu ds. Zarządzania Wynagrodzeniami i Analityki, HRK Payroll Consulting
- Oskar Sobolewski, ekspert emerytalny i rynku pracy, HRK Payroll Consulting
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

- Czytaj artykuły
- Rozwiązuj testy
- Zdobądź certyfikat
REKLAMA







