Czy kandydat musi informować pracodawcę o swojej chorobie? Fakty i mity dotyczące procesu rekrutacji

REKLAMA
REKLAMA
Rozmowa kwalifikacyjna to okazja, by zaprezentować swoje doświadczenie i umiejętności. Co jednak, jeśli zamiast pytań o kompetencje pojawiają się te dotyczące stanu zdrowia, niepełnosprawności czy wcześniejszych zwolnień lekarskich? Wielu kandydatów zastanawia się, czy musi ujawniać takie informacje, obawiając się, że odmowa odpowiedzi przekreśli ich szanse na zatrudnienie. Tymczasem przepisy jasno określają granice pytań rekrutacyjnych. Wyjaśniamy, czego pracodawca może wymagać, a które kwestie powinny pozostać prywatną sprawą kandydata.
- O co pracodawca może zapytać podczas rozmowy kwalifikacyjnej?
- Choroba przewlekła, ADHD, niepełnosprawność. Czy trzeba powiedzieć o nich rekruterowi?
- A jeśli rekruter zapyta o zdrowie psychiczne?
- Czy stan zdrowia może przesądzić o możliwości podjęcia pracy?
- Zatrudnianie bez uprzedzeń. Dlaczego to ważne?
O co pracodawca może zapytać podczas rozmowy kwalifikacyjnej?
Podczas rekrutacji naturalne są pytania o doświadczenie zawodowe, wykształcenie czy umiejętności potrzebne na danym stanowisku. Granica między oceną kompetencji a ingerencją w prywatność kandydata bywa jednak przekraczana, zwłaszcza gdy rozmowa schodzi na tematy dotyczące zdrowia lub życia osobistego.
REKLAMA
REKLAMA
Kontrola PIP. Nowe uprawnienia
Wbrew powszechnemu przekonaniu pracodawca nie ma prawa pytać o wszystko, co jego zdaniem mogłoby mieć wpływ na przyszłą współpracę. Zakres informacji, których może żądać od kandydata, jest ściśle określony w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 22¹ §1 pracodawca może wymagać podania imienia i nazwiska, daty urodzenia oraz danych kontaktowych. Ma również prawo pytać o wykształcenie, kwalifikacje zawodowe i przebieg dotychczasowego zatrudnienia, o ile informacje te są niezbędne do wykonywania pracy na danym stanowisku.
Przepisy nie przewidują natomiast obowiązku ujawniania informacji o przebytych chorobach, przyjmowanych lekach czy korzystaniu z pomocy psychiatrycznej. Dane dotyczące zdrowia należą do szczególnych kategorii danych osobowych i podlegają dodatkowej ochronie wynikającej z RODO. – Kandydat do pracy nie ma obowiązku informowania pracodawcy o swojej chorobie ani stanie zdrowia podczas procesu rekrutacji. Pracodawca nie może oczekiwać takich informacji, a rekruter nie ma prawa zadawać pytań o historię medyczną czy przebyte schorzenia. Pytania powinny dotyczyć przede wszystkim kwalifikacji i wymagań związanych z danym stanowiskiem – wyjaśnia Matka Prawnik Katarzyna Łodygowska, ekspertka prawa pracy, zaangażowana w kampanię “Każdy talent na wagę złota – Inkluzywni w zatrudnianiu”.
Choroba przewlekła, ADHD, niepełnosprawność. Czy trzeba powiedzieć o nich rekruterowi?
Osoby żyjące z chorobami przewlekłymi mogą zastanawiać się, czy powinny już podczas pierwszej rozmowy poinformować potencjalnego pracodawcę o swojej diagnozie. Podobne wątpliwości mogą towarzyszyć osobom z ADHD, w spektrum autyzmu czy posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności. Czy zatajenie takich informacji może zostać później uznane za nieuczciwość wobec pracodawcy? – Przekonanie, że kandydat ma obowiązek ujawnienia swojej diagnozy, jest mitem. Co do zasady nie musi informować o chorobie przewlekłej, przyjmowanych lekach ani planowanym leczeniu. Dotyczy to również niepełnosprawności, której rodzaj i stopień nie muszą być ujawniane na etapie rozmowy kwalifikacyjnej – przekonuje ekspertka.
REKLAMA
Nie oznacza to jednak, że kandydat nie może sam poruszyć takiego tematu. Jeśli chce poinformować o swoich potrzebach, na przykład w związku z koniecznością dostosowania warunków pracy, ma do tego prawo. Decyzja o przekazaniu informacji powinna jednak należeć do niego, a nie wynikać z presji ze strony rekrutera. – Warto rozróżnić etap ubiegania się o pracę od samego zatrudnienia. Osoba z niepełnosprawnością, która chce korzystać z przysługujących jej szczególnych uprawnień pracowniczych, powinna przedstawić pracodawcy odpowiednie dokumenty potwierdzające jej status. Nie jest to jednak równoznaczne z obowiązkiem opowiadania o swojej diagnozie podczas rekrutacji – dodaje Matka Prawnik Katarzyna Łodygowska.
A jeśli rekruter zapyta o zdrowie psychiczne?
Pytania o zdrowie psychiczne bywają szczególnie trudne dla kandydatów. Czy w ostatnim roku przebywał pan na zwolnieniu psychiatrycznym? Czy korzysta pani z psychoterapii? Czy wcześniejsze problemy zdrowotne mogą wpłynąć na dyspozycyjność? Warto wiedzieć, że tego typu pytania w ogóle nie powinny paść. Nieprawdą jest więc, że osoba ubiegająca się o zatrudnienie musi wyjaśniać przerwy w aktywności zawodowej poprzez ujawnianie swojej historii leczenia. Kandydat może opowiedzieć o dotychczasowej ścieżce zawodowej bez wskazywania medycznych przyczyn nieobecności w pracy.
Podobnie wygląda sytuacja w przypadku pytań o plany rodzicielskie. Pracodawca nie może wymagać informacji o planowanej ciąży czy zamiarach związanych z powiększeniem rodziny. Są to okoliczności należące do sfery prywatnej, które nie powinny decydować o ocenie kompetencji zawodowych.
Co zatem zrobić, gdy takie pytanie padnie podczas rozmowy? Kandydat ma prawo odmówić odpowiedzi i skierować rozmowę na kwestie związane z przyszłymi obowiązkami. Może na przykład podkreślić, że jest gotowy omówić swoją dyspozycyjność i wymagania stanowiska, ale nie chce ujawniać prywatnych informacji medycznych.
– Zasada równego traktowania obowiązuje już na etapie rekrutacji, a nie dopiero po podpisaniu umowy. Jeżeli sposób prowadzenia rozmowy wskazuje, że kandydat jest celowo stawiany w mniej korzystnej sytuacji ze względu na cechę chronioną prawem, takie zachowanie może zostać zakwalifikowane jako przejaw dyskryminacji. W ramach kampanii “Każdy talent na wagę złota – Inkluzywni w zatrudnianiu” zwracamy uwagę na bariery, z jakimi mierzą się osoby z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami na rynku pracy. O szansach na zatrudnienie powinny decydować przede wszystkim kompetencje i rzeczywiste wymagania stanowiska, a nie stereotypy czy obawy związane ze stanem zdrowia kandydata – podkreśla Matka Prawnik Katarzyna Łodygowska.
Nie każde niestosowne pytanie automatycznie oznacza jednak dyskryminację w rozumieniu prawa. Istotne są okoliczności konkretnej sytuacji, w tym powody odmowy zatrudnienia oraz to, czy informacje dotyczące życia prywatnego wpłynęły na ocenę kandydata.
Czy stan zdrowia może przesądzić o możliwości podjęcia pracy?
Prawo do zachowania prywatności nie oznacza, że stan zdrowia pozostaje bez znaczenia przy wykonywaniu każdego zawodu. Istnieją stanowiska, na których określona sprawność fizyczna lub psychofizyczna jest niezbędna ze względu na charakter obowiązków i bezpieczeństwo. – Dobrym przykładem jest zawód kierowcy. Poważne problemy ze wzrokiem mogą stanowić przeciwwskazanie do wykonywania pracy wymagającej prowadzenia pojazdów. Nie oznacza to jednak, że rekruter może samodzielnie oceniać, czy kandydat z określoną chorobą nadaje się na dane stanowisko – mówi Matka Prawnik Katarzyna Łodygowska.
O tym, czy stan zdrowia pozwala na wykonywanie określonej pracy, rozstrzyga lekarz, a nie osoba prowadząca rozmowę kwalifikacyjną. Zgodnie z art. 229 Kodeksu pracy pracodawca nie może dopuścić pracownika do wykonywania obowiązków bez aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku. – Lekarz medycyny pracy dokonuje oceny na podstawie warunków i zagrożeń występujących na stanowisku. Pracodawca otrzymuje natomiast orzeczenie o istnieniu lub braku przeciwwskazań, a nie szczegółową historię medyczną pracownika – dodaje ekspertka.
W przypadku niektórych zawodów obowiązują również odrębne przepisy dotyczące wymagań zdrowotnych. Nie zmienia to jednak podstawowej zasady: ocena medycznych przeciwwskazań do pracy nie powinna być zastępowana przypuszczeniami rekrutera na temat konkretnej choroby.
Zatrudnianie bez uprzedzeń. Dlaczego to ważne?
Przepisy wyznaczają granice, ale równie istotne jest to, jak rekrutacja wygląda w praktyce. Dla osoby z chorobą przewlekłą, neuroatypowej czy niepełnosprawnością już samo pytanie o diagnozę może być sygnałem, że jej stan zdrowia zostanie uznany za ważniejszy niż doświadczenie i kompetencje. Tymczasem sama diagnoza nie przesądza o możliwościach zawodowych danej osoby.
Na potrzebę ograniczania takich barier zwraca uwagę kampania społeczna „Każdy talent na wagę złota – Inkluzywni w zatrudnianiu”. Jej celem jest zwiększanie aktywności zawodowej osób napotykających trudności na rynku pracy oraz promowanie rozwiązań wspierających bardziej otwarte i dostępne środowisko pracy. Jednym z ważnych zagadnień podejmowanych w ramach kampanii jest sytuacja osób neuroatypowych, z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami. W ich przypadku barierą w dostępie do zatrudnienia mogą być nie tylko ograniczenia zdrowotne, lecz także stereotypowe wyobrażenia na temat dyspozycyjności, wydajności czy zdolności do wykonywania obowiązków.
Dlatego tak ważne jest, aby pracodawcy potrafili oddzielić rzeczywiste wymagania stanowiska od własnych przypuszczeń dotyczących zdrowia kandydatów. Dobrze przeprowadzona rekrutacja pozwala ocenić, czy dana osoba ma odpowiednie kompetencje, a jednocześnie pozostawia przestrzeń do rozmowy o ewentualnych potrzebach związanych z organizacją pracy. Ostatecznie to umiejętności, doświadczenie i rzeczywiste wymagania zawodowe powinny pozostawać w centrum procesu rekrutacji.
REKLAMA
© Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

- Czytaj artykuły
- Rozwiązuj testy
- Zdobądź certyfikat
REKLAMA







