WAŻNE PRZYCZYNY NIETERMINOWOŚCI
Odsetki nie przysługują, gdy ZUS nie odpowiada za opóźnienie w przyznaniu lub w wypłacie świadczenia
Gdy ZUS spóźni się z przyznaniem lub wypłatą świadczenia, zainteresowany może dochodzić zapłaty odsetek, chyba że opóźnienie powstało wskutek okoliczności, za które ZUS nie ponosi odpowiedzialności.
Zasady wypłaty odsetek
Z powyższego wynika, że zasadą jest, iż w razie nieterminowego przyznania lub wypłacenia świadczenia ZUS wypłaca je wraz z odsetkami za opóźnienie. Jedynie w sytuacji, gdy opóźnienie to było następstwem okoliczności niezależnych od ZUS, może być on zwolniony z tego obowiązku. Okolicznościami takimi mogą być na przykład opóźnienie wnioskodawcy w przedstawieniu niezbędnych dokumentów lub innych dowodów, zaniechanie złożenia koniecznych wyjaśnień czy podanie przez zainteresowanego błędnego adresu.
Odsetki wypłaca się za okres od dnia następującego po upływie terminu na ustalenie prawa do świadczeń lub ich wypłaty, przewidzianego w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń, do dnia ich wypłaty. Przy czym jeżeli świadczenie jest wypłacane osobie uprawnionej za pośrednictwem poczty lub na rachunek bankowy, za dzień wypłaty świadczeń uważa się dzień przekazania należności na pocztę lub do banku.
30 dni na wydanie decyzji
W przypadku świadczeń wynikających z ustawy o emeryturach i rentach z FUS, m.in. emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinnej, ZUS zobowiązany jest wydać decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W ustawie emerytalnej postanowiono również, że w razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego.
Prawomocne orzeczenie sądu
Według powyższych przepisów ZUS popadnie w opóźnienie na przykład z wypłatą renty z tytułu niezdolności do pracy dopiero wówczas, gdy nie wypłaci świadczenia w terminie 30 dni od daty wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji, a w przypadku gdy sprawa toczyła się przed sądem, w terminie 30 dni od daty wpływu do ZUS prawomocnego orzeczenia sądu. To ostatnie uregulowanie budziło w praktyce istotne wątpliwości, gdyż stanowi nieuzasadnione uprzywilejowanie ZUS. Gdyby odczytywać treść art. 118 ust. 1a ustawy emerytalnej literalnie, to możliwe byłoby bez żadnych konsekwencji przedłużanie postępowania sądowego przez ZUS, bez konieczności wypłaty odsetek za opóźnienie. W tej kwestii wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 września 2007 r. (P 11/07). Trybunał stwierdził, że art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych rozumiany w ten sposób, że za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uznaje się dzień wpływu prawomocnego orzeczenia tylko w sytuacji, gdy za nieustalenie tych okoliczności nie ponosi odpowiedzialności organ rentowy, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że Trybunał Konstytucyjny uznał art. 118 ust. 1a wymienionej ustawy za zgodny z Konstytucją RP, ale tylko w takim zakresie, w jakim ZUS nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie okoliczności niezbędnych do wydania konkretnej decyzji. W takim przypadku ubezpieczony będzie miał prawo do odsetek za opóźnienie tylko wtedy, gdy wypłata nie nastąpi w ciągu 30 dni od wpływu prawomocnego orzeczenia sądu do ZUS. Natomiast w przypadku, gdy nieustalenie okoliczności niezbędnych do wydania konkretnej decyzji będzie wynikiem zaniedbania przez ZUS, to wówczas uznać należy, że przepis art. 118 ust. 1a ww. ustawy nie powinien mieć zastosowania jako niezgodny z Konstytucją RP.
