Kadry, HR - Praca i Płace - Zasiłki - INFOR.PL

Cywilnoprawne roszczenia pracownika z tytułu wypadku przy pracy

Rozpoczęcie terminu

Termin trzyletni liczony jest od momentu, w którym poszkodowany dowiedział się zarówno o szkodzie, jak i o osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Termin dziesięcioletni jest natomiast niezależny od wiedzy poszkodowanego o szkodzie i o podmiocie zobowiązanym do jej naprawienia, lecz wymaga ustalenia chwili zdarzenia wyrządzającego szkodę. Zdarzeniem tym będzie np. wypadek przy pracy.

Dziesięcioletni termin przedawnienia wywoływał rozbieżności w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne. Rozważana była kwestia, czy termin ten zawsze powinien być liczony od dnia zdarzenia wyrządzającego szkodę. Prezentowane były poglądy, zgodnie z którymi związanie początku terminu przedawnienia z datą popełnienia czynu niedozwolonego byłoby nierealne i nie do przyjęcia. Prowadziłoby bowiem niejednokrotnie do sytuacji, że bieg przedawnienia (szczególnie w zakresie szkód na osobie) upłynąłby wcześniej, zanim powstała szkoda, a zatem zanim poszkodowany mógł dochodzić swoich roszczeń. Jest to kwestia istotna. Znaczne różnice w czasie pomiędzy zdarzeniem wywołującym szkodę na osobie (wypadkiem przy pracy) a jej powstaniem mogłyby bowiem rodzić niebezpieczeństwo przedawnienia roszczeń o naprawienie takiej szkody. Ostatecznie spór przeciął Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 1 września 2006 r. (SK 14/05, LexPolonica nr 415890) stwierdził niezgodność z konstytucją dotychczasowego art. 442 k.c.

Obowiązujący od 10 sierpnia 2007 r. art. 442¹ k.c. jest następstwem tego wyroku Trybunału. Przepis ten zawiera nowe uregulowanie kwestii przedawnienia szkody na osobie powstałej wskutek czynu niedozwolonego. W razie wyrządzenia takiej szkody przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia (art. 442¹ par. 3 k.c.). W przeciwieństwie do szkody na mieniu, szkoda na osobie pracownika obejmować będzie każdy uszczerbek wynikający z uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub pozbawienia życia wskutek wypadku przy pracy. Szkoda na osobie pracownika rekompensowana jest odszkodowaniem, zadośćuczynieniem lub rentą wyrównawczą.

W konkretnych okolicznościach czasami trudno jest ustalić, czy faktycznie upłynął już wskazany wyżej trzyletni okres przedawnienia. W tym zakresie chwilą rozpoczynającą bieg przedawnienia jest dzień, w którym poszkodowany uzyskał wiedzę co do istnienia szkody oraz osoby zobowiązanej do jej naprawienia. Okoliczności te muszą wystąpić łącznie. Jeżeli zatem poszkodowany dowie się o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody później niż o samej szkodzie, wówczas ta późniejsza data wyznacza początek biegu przedawnienia.

Moment, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie, nie zawsze należy utożsamiać z datą wypadku. Nie ma zgodności co do tego, czy dla rozpoczęcia biegu trzyletniego terminu przedawnienia wystarczy sama świadomość poszkodowanego dotycząca zaistnienia szkody w postaci rozstroju zdrowia lub uszkodzenia ciała i w związku z tym ewentualnych przyszłych negatywnych następstw tejże szkody w postaci utraty lub zmniejszenia się zarobków, czy też warunkiem niezbędnym i koniecznym dla biegu tego terminu jest wiedza poszkodowanego, iż w następstwie doznanego rozstroju zdrowia jego dochody po doznaniu szkody są niższe w porównaniu z tymi, które mógłby uzyskać, gdyby jej nie doznał. Innymi słowy, czy o rozpoczęciu biegu przedawnienia decyduje tylko data uzyskania wiadomości o szkodzie na osobie, czy też moment uzyskania wiedzy o szkodzie również w znaczeniu majątkowym.

Opowiadam się za pierwszym stanowiskiem, zgodnie z którym termin przedawnienia roszczenia należy liczyć od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia i osobie ponoszącej odpowiedzialność z tego tytułu, nawet gdyby nie wystąpił jeszcze uszczerbek majątkowy (por. wyrok SN z 10 marca 1998 r., II UKN 543/97, OSNP 1999 5/176). Przy uszkodzeniu ciała powzięcie wiadomości o szkodzie ma miejsce, gdy poszkodowany dowiedział się o następstwach zdarzenia, co zwykle następuje z chwilą przeprowadzenia odpowiednich zabiegów zmierzających do przywrócenia poprzedniej sprawności narządom ciała (zob. wyrok SN z 9 sierpnia 1995 r., II PRN 5/95, OSNP 1996/4/63). Może być to także data, kiedy poszkodowany w oparciu o miarodajne i autorytatywne orzeczenie kompetentnej placówki medycznej dowiaduje się o swojej chorobie, jej stopniu zaawansowania, powiązaniu z warunkami pracy (wypadkiem przy pracy), a w konsekwencji o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody. Odnosi się to w szczególności do uszczerbku na zdrowiu spowodowanego innymi przyczynami niż doznanie ewidentnego kalectwa (por. wyrok SN z 16 kwietnia 1999 r., II UKN 579/98, LexPolonica nr 342752).

Należy także pamiętać, że jeżeli szkoda jest wynikiem zbrodni lub występku, roszczenie o jej naprawienie ulega przedawnieniu z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jeśli natomiast poszkodowanym w wypadku przy pracy jest osoba małoletnia (pracownik młodociany), wówczas przedawnienie jej roszczeń o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania przez nią pełnoletności.

15 sierpnia 2007 r. pracownik uległ wypadkowi przy pracy. Na skutek uderzenia drewnianą belką w głowę doznał jej stłuczenia i otarł sobie skórę. Po zdarzeniu pracownik uzyskał pomoc lekarską, a ponieważ czuł się dobrze po kilkunastu dniach zwolnienia lekarskiego wrócił do pracy. Po kilku tygodniach pojawiały się jednak nawracające i coraz mocniejsze bóle głowy. W wyniku złożonego przez pracownika wniosku do ZUS o jednorazowe odszkodowanie lekarz orzecznik orzeczeniem z 30 kwietnia 2008 r. r. ustalił, że wypadek ten spowodował u pracownika długotrwały uszczerbek na zdrowiu w wysokości 12 proc. Z tą datą pracownik uzyskał wiadomość o szkodzie rozumianej jako uszczerbek na zdrowiu. Będzie to zatem początek trzyletniego terminu przedawnienia.