Kadry, HR - Praca i Płace - Zasiłki - INFOR.PL

Cywilnoprawne roszczenia pracownika z tytułu wypadku przy pracy

Odpowiedzialność  na zasadzie ryzyka

Przepisy prawa przewidują zaostrzoną odpowiedzialność niektórych podmiotów (pracodawców) za skutki wypadku przy pracy. Zgodnie bowiem z art. 435 k.c. prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiony w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, itp.) ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej lub wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi on odpowiedzialności. Przepis ten odnosi się do zakładu wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody, a nie jedynie używającego urządzeń wykorzystujących te siły. Natomiast szkoda musi być wyrządzona przez ruch przedsiębiorstwa, a nie ruch poszczególnych urządzeń.

W orzecznictwie podkreśla się, że ocena, czy przedsiębiorstwo należy do kategorii wskazanej w art. 435 k.c., musi być dokonywana z uwzględnieniem faktycznego znaczenia określonych technologii w działalności przedsiębiorstwa oraz na podstawie ustalenia, czy możliwe byłoby osiągnięcie zakładanych celów produkcyjnych bez użycia sił przyrody. W uzasadnieniu wyroku z 12 lipca 1977 r. (IV CR 216/77, OSNCP 1978/4/73) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że przy rozważaniu zastosowania art. 435 par. 1 k.c. trzeba mieć na uwadze trzy momenty: stopień zagrożenia ze strony urządzeń, stopień komplikacji przy przetwarzaniu energii elementarnej na pracę oraz ogólny poziom techniki. Podstawową przyczyną wprowadzenia obostrzonej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez przedsiębiorstwa wprawiane w ruch siłami przyrody jest szczególne zagrożenie dla otoczenia, gdyż siły te mogą dochodzić do wielkich napięć i dlatego kontrola nad nimi nie stwarza pełnej gwarancji bezpieczeństwa. Stopień komplikacji utrudnia też ocenę, czy zachodzi wina po stronie obsługującego określoną maszynę. Problem należy też oceniać w świetle nowoczesnego rozwoju techniki, mając na uwadze szerokie posługiwanie się społeczeństwa urządzeniami wprawianymi w ruch za pomocą elektryczności w życiu codziennym. Tam zatem, gdzie nie chodzi o uruchomienie dużych mocy elementarnych, nie można mówić obecnie o szczególnym niebezpieczeństwie, które leżało u podstaw wprowadzenia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka.

Zgodnie z art 435 k.c. użyta jako źródło energii siła przyrody powinna stanowić siłę napędową przedsiębiorstwa lub zakładu jako całości, tak by jego działalność była uzależniona od wykorzystywania tych sił, bez użycia których nie osiągnąłby celu, do jakiego został utworzony. Nowoczesne przedsiębiorstwo budowlane, a w szczególności przedsiębiorstwo zajmujące się budownictwem przemysłowym, budową mostów, rurociągów, urządzeń komunikacyjnych itp., opiera swą działalność produkcyjną już prawie wyłącznie na pracy różnych maszyn (dźwigarki, koparki, samochody) poruszanych silnikami elektrycznymi lub spalinowymi. Dlatego też nowoczesne przedsiębiorstwa budowlane należy uznać za wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody w rozumieniu art. 435 par. 1 k.c. (por. uzasadnienie wyroku SN z 8 grudnia 2005 r., I UK 97/05).

Warto podkreślić, że odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powstaje bez względu na winę prowadzącego przedsiębiorstwo (pracodawcy). Jest ona wyłączona tylko w przypadku wystąpienia siły wyższej (zdarzenia nagłe, pochodzące z zewnątrz, a przy tym nadzwyczajne, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia, np. uderzenie pioruna) oraz wyłącznej winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą pracodawca nie ponosi odpowiedzialności (chodzi o osobę, z którą nie łączy pracodawcy żaden stosunek prawny). Trzeba pamiętać, że wyłączna wina poszkodowanego (osoby trzeciej) ma miejsce wówczas, gdy jego zawinione zachowanie spowodowało wypadek. Zatem szkoda nie powstaje z wyłącznej winy poszkodowanego (osoby trzeciej), w sytuacji gdy poza jego zawinionym działaniem istnieją jeszcze inne, nawet niezawinione przez przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, przyczyny wypadku związane z ruchem tego przedsiębiorstwa.

Jeżeli na podstawie umowy pracownicy danego pracodawcy wykonują czynności na terenie obiektów należących do innego pracodawcy, wówczas podmioty te mogą ponosić solidarną odpowiedzialność w zakresie roszczeń cywilnoprawnych pracownika.