Kadry, HR - Praca i Płace - Zasiłki - INFOR.PL

Cywilnoprawne roszczenia pracownika z tytułu wypadku przy pracy

Wina pracodawcy

Odpowiedzialność na zasadzie winy dotyczy pracodawców będących zarówno osobami fizycznymi, jak i prawnymi. W tym ostatnim przypadku osoba prawna będzie zobowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu (art. 416 k.c.). Czyn rodzący odpowiedzialność pracodawcy musi być bezprawny, co rozumiane jest jako sprzeczność zachowania pracodawcy z szeroko pojętym porządkiem prawnym, a zatem nie tylko z przepisami prawa pracy, cywilnego lub karnego, ale także z zasadami współżycia społecznego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 11 czerwca 2003 r. (I PK 273/02, OSNP 2004/16/279), naruszenie przez pracodawcę zasad współżycia społecznego (uczciwego działania, dobrych obyczajów, przyzwoitości, lojalności wobec pracownika) stanowi czyn niedozwolony.

Z zawinionym działaniem (lub zaniechaniem) mamy do czynienia wtedy, gdy możemy postawić sprawcy zarzut, iż podjął i wykonał niewłaściwą decyzję, a w określonych sytuacjach, że nie wykonał tego, co należało, choć mógł i powinien to uczynić. Przypisanie pracodawcy winy w zaniedbaniu obowiązków, np. w zakresie zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, jest niezależne od tego, czy jest on osobą fizyczną, prawną czy jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (por. art. 3 k.p).

Warto podkreślić, że pracownik, wykazując istnienie winy pracodawcy jako przesłanki odpowiedzialności, nie musi wykazać, kto konkretnie zawinił (np. czy winę ponosi przełożony, kierownik działu). Jest to tzw. wina bezimienna.

Częstą przyczyną odpowiedzialności uzupełniającej pracodawców jest niezapewnienie właściwych warunków bezpiecznej i higienicznej pracy. Wydanie pracownikowi niesprawnych narzędzi (i tolerowanie przez przełożonych takiej sytuacji) uprawnia do zajęcia stanowiska, że nie ma podstawy do wyłączenia winy po stronie pracodawcy nawet w sytuacji, gdyby pracownik nie protestował przeciwko wykonywaniu pracy przy użyciu takich narzędzi. Każdy pracownik ma bowiem prawo przypuszczać, że jego pracodawca przestrzega przepisów bhp, w związku z czym sprzęt, z którego korzysta w czasie pracy, jest sprzętem sprawnym (por. wyrok SN z 16 marca 1999 r., II UKN 522/98, OSNAP 2000/9/374). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 3 sierpnia 2007 r. (I UK 367/06, Monitor Prawa Pracy 2008/2/102), pracodawca nie może uwolnić się od odpowiedzialności związanej z niezachowaniem przepisów bhp zarzutem, że również pracownik nie dopełnił obowiązków z zakresu bhp. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 28 kwietnia 1970 (I PR 97/70, LEX nr 14068). Sąd stwierdził, że jeśli określone roboty zlecono pracownikowi wysoko kwalifikowanemu, któremu nawet podporządkowano innych pracowników, nie uchyla obowiązku kierownictwa zakładu pracy (czy też kierownictwa budowy) w zakresie instruktażu, kontroli organizacji i nadzoru nad wykonywaniem pracy.

Mechanik zatrudniony w warsztacie otrzymał od pracodawcy niesprawny podnośnik hydrauliczny. W wyniku jego użycia przez pracownika doszło do zmiażdżenia jego stopy. Ustalono, że za wydanie sprawnych narzędzi pracownikom jest odpowiedzialny przełożony (mistrz zmiany), jednak nie ustalono, który z przełożonych pracownika wydał w tym dniu niesprawne narzędzie i jest za to odpowiedzialny. Te okoliczności nie wpłyną jednak na wyłączenie cywilnoprawnej odpowiedzialności uzupełniającej pracodawcy. Będzie on ponosił odpowiedzialność za niezapewnienie odpowiednich warunków pracy w zakresie bhp (dopuszczenie do wydania pracownikowi niesprawnych narzędzi).