Planowanie pracy pracowników to zadanie pracodawcy. To on odpowiada za prawidłową organizację pracy oraz ponosi ewentualnie konsekwencje złych decyzji. Prawidłowe zaplanowanie czasu pracy w systemie podstawowym, przy pracy przez 8 godzin dziennie, nie jest trudnym zadaniem. Sytuacja komplikuje się przy systemie równoważnym czy przy pracy zmianowej. W tych przypadkach łatwo przekroczyć obowiązujący wymiar albo „złamać” dobę pracowniczą, co wiąże się z koniecznością rekompensaty nadgodzin lub pracy w niedzielę czy święto.

Definicja doby pracowniczej

Zgodnie z kodeksową zasadą pracownik nie może pracować dłużej niż 8 godzin na dobę. Liczba godzin może się oczywiście zmienić, jeżeli pracodawca wprowadzi system równoważny. A zatem warto wiedzieć, jak należy rozumieć dobę pracowniczą, której definicja różni się od doby kalendarzowej. Do celów rozliczania czasu pracy pracownika przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Doba pracownicza jest zatem 24-godzinnym okresem liczonym od momentu rozpoczęcia przez pracownika pracy w danym dniu. Przekroczenie dozwolonej liczby godzin pracy w danej dobie będzie stanowiło pracę w godzinach nadliczbowych, którą pracodawca będzie musiał odpowiednio zrekompensować.

Jak prowadzić ewidencję czasu pracy >>

Praca w nocy a łamanie doby pracowniczej

Porą nocną w zakładzie pracy jest 8 kolejnych godzin między godzinami 21.00 a 7.00. Pracodawca decyduje o tym, które kolejne 8 godzin będzie w jego zakładzie porą nocną. Warto jednak pamiętać, że doba pracownicza nie pokrywa się z dobą astronomiczną. W związku z tym, nie każda praca w nocy, np. z piątku na sobotę w zakładzie, gdzie dniem wolnym z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy jest sobota, będzie stanowiła pracę w dniu wolnym.

Przykład

Pracownik w piątek miał zaplanowaną pracę od 22.00 do 6.00 rano w sobotę. Sobota w danym zakładzie pracy jest dniem wolnym z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy. Powstaje więc pytanie, czy praca do 6.00 rano w sobotę nie będzie pracą w 6 dniu tygodnia?

W tej sytuacji nie będzie, ponieważ całą pracę od 22.00 do 6.00 należy zaliczyć do piątkowej doby pracowniczej, niezależnie od tego, czy sobotnia doba astronomiczna już się zaczęła.

W związku z tym pracodawca nie ma obowiązku rekompensowania pracownikowi pracy w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy.

Praca w niedziele i święta

Złamanie doby pracowniczej może również w pewnych przypadkach doprowadzić do tego, że pracownik będzie pracował w niedzielę lub święto. Rekompensata takiej pracy może być dla pracodawcy niezwykle kosztowna. Za pracę w niedzielę i święto uważa się pracę od 6.00 w niedzielę lub święto do 6.00 rano w dniu następnym, chyba że pracodawca wyznaczył inne granice niedzieli lub święta.