Pracodawca jest zobowiązany do naliczania i odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne od wypłaconego pracownikowi wynagrodzenia. Podstawę wymiaru składek pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Konstrukcja podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników podobna jest do konstrukcji przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. W obu przypadkach są wyłączenia. Różnica polega tylko na tym, że wyłączenia w przepisach podatkowych są ustawowe i czterokrotnie szersze niż wyłączenia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

W systemie ubezpieczeń społecznych przychody wyłączone z podstawy wymiaru składek zostały enumeratywnie wymienione w przepisach rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Czy od prezentów z okazji ślubu pracownika należy naliczyć podatek i składki >>

Nagrody jubileuszowe

Pierwszą grupę wyłączeń stanowią nagrody jubileuszowe, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat. Zwolnione od składek są wyłącznie nagrody związane „z jubileuszem pracownika”, tzn. jego stażem pracy.

Przykład
Spółka z o.o. Madmax z okazji 10. rocznicy istnienia wypłaciła wszystkim pracownikom zatrudnionym od początku w tej firmie nagrody w wysokości 2000 zł. Od wypłaconej nagrody pracodawca jest zobowiązany naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ponieważ nie jest to nagroda jubileuszowa związana ze stażem pracownika.

Należy pamiętać, że od tej reguły są jednak wyjątki; nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne także od nagrody jubileuszowej:

• jeśli pracownik nabywa prawo do tej nagrody w okresie krótszym niż 5 lat od nabycia prawa do poprzedniej nagrody, z uwagi na to, że w czasie 5-letniego okresu oczekiwania na następną nagrodę przedstawi dokumenty potwierdzające zatrudnienie, które wcześniej nie były uwzględnione przy ustalaniu prawa do tej nagrody,
• wypłaconej w dniu rozwiązania stosunku pracy pracownikowi, któremu do nabycia prawa do nagrody z tytułu upływu kolejnych 5 lat brakuje mniej niż 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania stosunku pracy, a rozwiązanie to następuje z powodu przejścia na emeryturę lub rentę,
• przysługującej w przemyśle wydobywczym członkom drużyn ratowniczych, z wyjątkiem specjalistów, na zasadach określonych w układach zbiorowych pracy, bez względu na częstotliwość faktycznej ich wypłaty,
• wypłacanej częściej niż co 5 lat z uwagi na to, że prawo do jej nabycia nastąpiło wskutek zmiany wewnętrznych przepisów regulujących zasady przyznawania tych nagród; wówczas warunkiem jest, aby zarówno nowe, jak i stare przepisy przewidywały przyznawanie nagrody nie częściej niż co 5 lat oraz pracodawca – zmieniając je – nie działał w celu ominięcia prawa przez częstą zmianę przepisów dotyczących nagród jubileuszowych w celu wypłaty kwot wolnych od składek,
• wypłacanych w sytuacji, gdy do osiągnięcia kolejnego 5-lecia, uprawniającego do nagrody jubileuszowej, brakuje mniej niż 12 miesięcy, a pracownik po rozwiązaniu stosunku pracy przechodzi na świadczenie przedemerytalne.