Pracodawca ma możliwość wprowadzenia zmian do umowy o pracę zarówno mniej, jak i bardziej korzystnych dla pracownika. Wymaga to jednak zastosowania określonych procedur prawnych. Zmienione mogą zostać przede wszystkim warunki pracy, a więc jej rodzaj, miejsce oraz czas pracy, a także wynagrodzenie pracownika. Takie zmiany w umowie pracodawca może wprowadzić za pomocą wypowiedzenia zmieniającego wynikającego z art. 42 § 1 k.p. Jest ono jednostronną czynnością prawną, a więc nie wymaga zgody pracownika. W razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych przez pracodawcę zmian umowa o pracę ulega rozwiązaniu z upływem okresu wypowiedzenia (art. 42 § 3 k.p.). Jednak czasami pracodawcom zależy na zmianie samego rodzaju umowy.

Wypowiedzenie zmieniające

Wypowiedzeniem zmieniającym nie można zmienić każdego elementu umowy o pracę. Dotyczy to w szczególności rodzaju umowy. W uchwale w składzie 7 sędziów z 28 kwietnia 1994 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że „nie jest dopuszczalna – przez dokonanie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 § 1 k.p.) – zmiana rodzaju umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na umowę na czas określony”.

Wypowiedzenie zmieniające dotyczy warunków płacy i/lub pracy, natomiast zmiana rodzaju umowy jest zmianą istotnego elementu umowy o pracę, ale nie jej warunków. W uzasadnieniu sąd wskazał, że pojęcie „rodzaj umowy” oznacza czas trwania umowy i jego celem jest rozróżnienie umów bezterminowych od umów terminowych. Z kolei pojęcie „warunki umowy o pracę” oznacza – obligatoryjne lub fakultatywne – składniki umowy, które określają jej treść, w szczególności: rodzaj pracy, termin jej rozpoczęcia oraz wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi pracy (art. 29 § 1 k.p.). Dlatego też zmiana rodzaju umowy w ocenie Sądu wykracza poza pojęcie „warunki pracy i płacy” z art. 42 k.p.

Poza tym zmiana rodzaju umowy w trybie wypowiedzenia zmieniającego ograniczałaby ochronę pracownika przed nieuzasadnionym wypowiedzeniem umowy o pracę. W razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia pracownikowi przysługują roszczenia określone w art. 45–51 k.p. (tj. orzeczenie o bezskuteczności wypowiedzenia, o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach, o odszkodowanie). Natomiast w razie odmowy przyjęcia nowych warunków przedstawionych w wypowiedzeniu zmieniającym umowa o pracę ulega rozwiązaniu z upływem okresu wypowiedzenia (art. 42 § 3 k.p.), a pracownik traci możliwość dowodzenia, że wypowiedzenie było nieuzasadnione w rozumieniu art. 45 § 1 k.p. W tym przypadku zachowuje tylko niektóre roszczenia wynikające z tego przepisu i to pod warunkiem udowodnienia, że wypowiedzenie zmieniające nastąpiło z naruszeniem trybu ustalonego w art. 42 § 2–4 k.p.

WAŻNE!

Przekształcenie umowy bezterminowej w terminową w drodze wypowiedzenia zmieniającego, mimo że jest niezgodne z prawem, jest jednak skuteczne i może być wzruszone przez orzeczenie sądu przywracające do pracy na poprzednich warunkach (wyrok SN z 19 stycznia 2000 r.). Pracownik może wnieść do sądu odwołanie od takiego wypowiedzenia w ciągu 7 dni od doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę (art. 264 § 1 k.p.).