| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE MOBILNE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Ubezpieczenia > Zasiłki i inne świadczenia > Uzyskanie wyższych zasiłków

Uzyskanie wyższych zasiłków

Zawarcie przez kobietę w ciąży, opłacającą składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i działalność tę kontynuującą, umowy o pracę w celu uzyskania wyższych zasiłków przysługujących z ubezpieczenia chorobowego może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 i 3 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2006 r. (sygn. akt I UK 168/05)

Stan faktyczny

Sąd okręgowy oddalił wyrokiem odwołanie Danuty Ż. od decyzji ZUS, którą stwierdzono, że wnioskodawczyni od 15 maja 2002 r. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu pracowników, z powodu zawarcia umowy o pracę dla pozoru. Z ustaleń sądu wynika, że wnioskodawczyni od 1997 r. prowadzi własną działalność gospodarczą – Biuro Rachunkowe w Z. i z tego tytułu do 14 maja 2002 r. podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. 15 maja 2002 r., będąc w piątym miesiącu ciąży, wnioskodawczyni zawarła z firmą „D.” umowę o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownika działu marketingu z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 3500 zł brutto.

Zgodnie z umową o pracę, miejscem świadczenia pracy wnioskodawczyni była siedziba firmy, w której faktycznie była kilka razy. Przez pozostały czas wykonywała pracę w Z., kontaktując się ze wspólnikami firmy przez internet i telefon i mając obowiązek pozostawania do ich dyspozycji w godzinach od 9 do 17. W związku z zagrożoną ciążą, wnioskodawczyni od 10 czerwca 2002 r. do dnia porodu przebywała na ciągłym zwolnieniu lekarskim, a następnie – w okresie od 24 września 2002 r. do 27 stycznia 2003 r. na urlopie macierzyńskim. 31 stycznia 2003 r. – łączący strony stosunek pracy uległ rozwiązaniu za wypowiedzeniem z powodu likwidacji firmy wobec braku środków pieniężnych na jej prowadzenie.

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ rentowy wstrzymał wypłatę zasiłku chorobowego poczynając od 15 lipca 2002 r. W ocenie sądu okręgowego całokształt okoliczności dotyczących zawarcia umowy o pracę wskazuje, iż zmierzała ona do obejścia prawa, gdyż jej rzeczywistym celem było uzyskanie przez wnioskodawczynię statusu pracownika i związanego z nim pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Podjęcie pracy przez wnioskodawczynię, jej świadczenie przez krótki okres i przyjmowanie tego świadczenia przez pracodawcę wyklucza stwierdzenie pozornego charakteru umowy o pracę, a przemawia za uznaniem, że zawarcie tej umowy zmierzało do obejścia prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., co skutkuje jej nieważnością.

Sąd apelacyjny wyrokiem oddalił apelację wnioskodawczyni od powyższego wyroku, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji, że bycie pracownikiem zgodnie z treścią umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony oznacza faktyczne świadczenie pracy przez okres dłuższy i nieoznaczony.

Stanowisko SN

Stosownie do art. 58 § 1 k.c., nieważna jest czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 25 listopada 2004 r., sygn. akt I PK 42/04, stwierdził, że czynności mające na celu obejście ustawy zawierają jedynie pozór zgodności z ustawą. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, która pozornie nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez nią zakazane. Chodzi tu więc o wywołanie skutku sprzecznego z prawem.

Dążenie przez kobietę w ciąży do podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu przy uwzględnieniu, iż do daty zawarcia umowy o pracę opłacała składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i pomimo zawarcia umowy działalności tej nie zaprzestała, wiąże się niewątpliwie z możliwością skorzystania przez nią z wysokich zasiłków przysługujących z ubezpieczenia chorobowego, będących konsekwencją ustalenia w umowie wysokiego wynagrodzenia za pracę.

Jednakże osiągnięcie takiego celu nie może być uznane za sprzeczne z prawem. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono być głównym motywem nawiązania stosunku pracy zamiast wykonywania zatrudnienia na innych podstawach prawnych, nawet gdyby cel umowy o pracę nienaruszającej art. 22 k.p. dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, iż stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 k.c.

Brak podstaw do przyjęcia nieważności czynności prawnej jako zawartej w celu obejścia ustawy nie oznacza jednak, iż czynność ta nie może być oceniana w płaszczyźnie zgodności jej celu z zasadami współżycia społecznego. W myśl art. 58 § 2 k.c., nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, natomiast – zgodnie z art. 58 § 3 k.c. – jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.

W przepisie art. 58 § 3 k.c. chodzi zatem o to, czy przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności, w jakich czynność prawną podjęto, i zakładając rozsądną ich ocenę, doszłoby do dokonania czynności prawnej przez strony bez nieważnych postanowień, czy też nie. Zachowania wnioskodawczyni i wspólników spółki cywilnej w okolicznościach sprawy należy uznać za naganne i szkodliwe społecznie na tle szerokiego zjawiska wyłudzania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, polegającego na zawieraniu umów o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia z ubezpieczenia społecznego i ustalaniu wygórowanego wynagrodzenia w celu uzyskania przez osobę ubezpieczoną naliczonych od takiej podstawy świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zasiłków chorobowego i macierzyńskiego).

W opisanym wyżej stanie faktycznym sprawy należy podzielić pogląd sądu apelacyjnego, iż „rzeczywistym celem zawarcia przedmiotowej umowy nie była wola realizowania przez wnioskodawczynię obowiązków pracowniczych, ale skonstruowanie okoliczności faktycznych świadczących o pozostawaniu w stosunku pracy”.

Uzasadnione jest w konsekwencji twierdzenie, że celem zawartej umowy o pracę nie było wykonywanie przez skarżącą obowiązków pracowniczych przez nieoznaczony czas (co jest istotą umowy o pracę na czas nieokreślony) oraz objęcie ochroną ubezpieczeniową, którą posiadała jako osoba opłacająca składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, i kontynuująca tę działalność, lecz stanowiące nadużycie wykorzystanie stosunku pracy wyłącznie do osiągnięcia nieuzasadnionych korzyści z systemu ubezpieczeń społecznych kosztem innych uczestników tego systemu, a nadto, że bez postanowień dotyczących wysokości wynagrodzenia – przy przyjęciu, iż samo zawarcie umowy o pracę przez kobietę w ciąży nie jest naganne – umowa ta nie zostałaby zawarta.
reklama

Polecamy artykuły

Narzędzia kadrowego

POLECANE

URLOPY WYPOCZYNKOWE

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Eksperci portalu infor.pl

Kancelarie Radców Prawnych Cyran Polak

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »