Jednym z głównych obciążeń finansowych, które osoba prowadząca działalność gospodarczą musi wkalkulować w koszty przez cały okres prowadzenia działalności, są składki ZUS opłacane na własne ubezpieczenia. Prowadzenie przedsiębiorstwa jest samoistnym tytułem do objęcia obowiązkiem ubezpieczeniowym. Przedsiębiorca musi za siebie obowiązkowo opłacać składki emerytalno-rentowe, wypadkową i zdrowotną, a także – pod ustawowymi warunkami – składkę na Fundusz Pracy.

Od kiedy składki

Obowiązek ubezpieczeniowy w odniesieniu do osoby prowadzącej pozarolniczą działalność powstaje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, a ustaje z dniem zaprzestania jej wykonywania (art. 13 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przepisy wskazują jednoznacznie, że nie chodzi tu np. o datę zaplanowaną jako rozpoczęcie prowadzenia działalności, datę uzyskania stosownych zezwoleń czy koncesji, datę zgłoszenia do ewidencji czy też spełnienia innych wymogów formalnych. Decydujące znaczenie dla rozstrzygania o obowiązku ubezpieczeń przedsiębiorcy ma faktyczne prowadzenie przez niego działalności. W praktyce okres ten może nie pokrywać się z okresem, który wpisany jest we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Zdarzają się przypadki, w których działalność w ogóle nie jest podejmowana, mimo uzyskania wpisu do ewidencji. Bywa też, że jest rozpoczynana ze znacznym opóźnieniem w stosunku do danych zgłoszonych do organu ewidencyjnego. Może się tak zdarzyć np. w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń losowych, oczekiwania na wydanie wymaganej prawem licencji lub w związku z czasowym zaprzestaniem prowadzenia działalności.

Przykład

Emerytowany oficer policji postanowił założyć działalność, której przedmiotem będzie ochrona osób i mienia. Podjęcie działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług ochrony osób i mienia wymaga uzyskania koncesji określającej zakres i formę jej prowadzenia. Przedsiębiorca może ubiegać się o koncesję po uprzednim uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (osoba fizyczna) albo wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (osoba prawna).

Wpis do ewidencji przedsiębiorca uzyskał 16 maja 2011 r. i rozpoczął procedurę ubiegania się o koncesję na prowadzenie działalności w zakresie ochrony. Okres oczekiwania na wydanie decyzji w sprawie koncesji wyniósł prawie 2 miesiące od daty prawidłowo złożonego wniosku wraz z wymaganymi dokumentami (8 lipca 2011 r.). Dopiero po tym okresie przedsiębiorca uzyskał prawo do wykonywania działalności i faktycznie rozpoczął jej wykonywanie – zaczął zatrudniać pracowników i zleceniobiorców, nawiązywać kontakty z kontrahentami i podpisywać umowy. Bez koncesji działalność ta nie byłaby możliwa.

Obowiązek ubezpieczeniowy dla tej osoby powstał w dniu rozpoczęcia przez nią działalności, nie zaś w momencie uzyskania wpisu do ewidencji. ZUS nie ma prawa obciążyć takiego przedsiębiorcy należnością składkową od 16 maja, mimo że data ta widnieje w ewidencji działalności gospodarczej. W razie sporu z ZUS przedsiębiorca będzie jednak musiał udowodnić, że faktyczne prowadzenie przez niego działalności rozpoczęło się dopiero 8 lipca 2011 r. na podstawie posiadanej przez niego dokumentacji – przeprowadzenie takiego dowodu nie będzie czynnością skomplikowaną.

Oczywiście przedsiębiorca ma obowiązek dopełnić wszystkich powinności związanych ze zgłaszaniem organowi ewidencyjnemu zmian w stosunku do danych zawartych w zgłoszeniu o wpis do ewidencji. Dotyczy to również zgłoszonej daty rozpoczęcia i zakończenia działalności. Jednak sam fakt, że osoba prowadząca przedsiębiorstwo tego obowiązku nie dopełniła, nie może przesądzać o objęciu obowiązkiem ubezpieczeniowym – a co za tym idzie, o obciążeniu należnością składkową za okres, w którym działalność w rzeczywistości nie była wykonywana.