Zbliża się okres świąteczny i coraz więcej pracodawców zamierza przekazać swoim pracownikom talony lub bony uprawniające ich do wymiany na towary lub usługi. Niektórzy pracodawcy zdecydują się na paczki. O tym, czy od bonów, talonów, paczek należy naliczać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, decyduje to, z jakich środków są one sfinansowane. Przypomnieć trzeba, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jaki otrzymują ze stosunku pracy. Wobec tego składki należy naliczać oraz opłacać od wynagrodzenia, jakie pracownik otrzymuje w gotówce, jak również od świadczeń rzeczowych. Z podstawy wymiaru składek wyłączone jest wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy w związku z chorobą lub odosobnieniem z powodu choroby zakaźnej oraz zasiłki. Składek nie nalicza się również od przychodów wymienionych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Talony bez składek

Z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynika, że z podstawy tej wyłączone są świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Zasady tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i wydatkowania środków z tego funduszu reguluje ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Obowiązek tworzenia tego funduszu spoczywa na pracodawcach:

- prowadzących działalność w formach organizacyjnoprawnych jednostek sektora finansów publicznych - niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników w tych jednostkach,

- zatrudniających co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełny etat czasu pracy na dzień 1 stycznia danego roku, chyba że postanowią o odstąpieniu od tworzenia tego funduszu.

Oczywiście przekazywane z ZFŚS świadczenia muszą spełniać wymogi określone w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - ich przyznanie oraz wysokość powinna być uzależniona od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika, który je otrzymuje. Takie świadczenia są wyłączone z obowiązku opłacania składek bez względu na ich wysokość.

W związku z powyższym, gdy talony czy bony świąteczne będą finansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, od ich wartości nie należy naliczać składek na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji ubezpieczenie zdrowotne bez względu na ich wysokość.

Fundusz socjalno-bytowy

Z przywołanego wyżej rozporządzenia wynika, że z podstawy wymiaru składek wyłączone są również świadczenia wypłacane z funduszu utworzonego na cele socjalno-bytowe na podstawie układu zbiorowego pracy u pracodawców, którzy nie tworzą zakładowego funduszu świadczeń socjalnych do wysokości nieprzekraczającej rocznie kwoty odpisu podstawowego, określonej w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.

Fundusz na cele socjalno-bytowe tworzą pracodawcy, u których nie funkcjonuje zakładowy fundusz świadczeń socjalnych. Świadczenia z tego funduszu są wyłączone od obowiązku opłacania składek do wysokości kwoty odpisu podstawowego na jednego zatrudnionego, a więc do wysokości 804,60 zł (w 2007 roku) w przypadku pracownika zatrudnionego na pełny etat w normalnych warunkach pracy.

Z powyższego wynika, że wypłacając pracownikowi z omawianego funduszu określone świadczenia, należy ustalić, czy w bieżącym roku otrzymał on już jakieś świadczenia finansowane z tego funduszu. Jeśli świadczenia przewyższają kwotę odpisu, stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji na ubezpieczenie zdrowotne.

Paczki świąteczne

Część pracodawców, zamiast talonów, decyduje się na przekazywanie pracownikom paczek świątecznych. Wówczas o tym, czy od ich wartości powinny być opłacane składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne decyduje to, z jakiego funduszu zostały sfinansowane (należy więc stosować zasady analogicznie jak przy talonach i bonach).