| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poradniki > Ekwiwalenty pracownicze

Ekwiwalenty pracownicze

Ekwiwalenty pracownicze spełniają jedną podstawową funkcję – rekompensują pracownikom świadczenia, których nie mogli otrzymać w ich pierwotnej postaci. W praktyce najczęściej spotykamy się z ekwiwalentem pieniężnym za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Pojęcie ekwiwalentu ma charakter ściśle ekonomiczny. Oznacza pewną równowartość jednego towaru, w którym jest wyrażona wartość innego towaru. To swojego rodzaju wymiana świadczeń nieidentycznych.

Z pojęciem rozumianym w powyższym sensie niejednokrotnie spotykamy się w przepisach prawa pracy, np. ekwiwalent za niewykorzystany urlop czy ekwiwalent za sprzęt komputerowy. W każdym z tych przypadków zastępuje on inne dobro, które z różnych powodów nie mogło zostać wydane pracownikowi w postaci, w jakiej się ono należało.

Rodzaje ekwiwalentów

Na podstawie obowiązujących przepisów możemy wyróżnić kilka rodzajów ekwiwalentów.

Najważniejszy będzie ich podział na:

  • ekwiwalent pieniężny,
  • ekwiwalent rzeczowy.

Ekwiwalent pieniężny

Ten rodzaj ekwiwalentu występuje zdecydowanie najczęściej. Mogą być różne tego przyczyny, ale przede wszystkim jest najłatwiejszy do wydania, a z drugiej strony jest też najwygodniejszy dla osoby, która go otrzymuje.

Przepisy szczególne mogą również przewidywać jego zastosowanie w sytuacjach, np. gdy funkcjonariusz państwowy zdecyduje się zamieszkać w innym miejscu niż zapewnionym mu w ramach służby, otrzymuje z tego tytułu dodatkowe fundusze (rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 czerwca 2002 r. w sprawie ekwiwalentu pieniężnego w zamian za rezygnację z lokalu mieszkalnego dla funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu – DzU nr 108, poz. 955 ze zm.).

Ekwiwalent rzeczowy

Ekwiwalent rzeczowy, zwany także deputatem, jeszcze kilkadziesiąt lat temu mógł stanowić np. część zapłaty wynagrodzenia pracowników różnych zakładów produkcyjnych. Jego podstawową wadą było to, że czasem miał on charakter wręcz przymusowy i prowadził do pozyskiwania rzeczy niejednokrotnie zupełnie zbędnych z punktu widzenia pracownika.

Ekwiwalenty – jeżeli już się pojawiają – z reguły zastępowane są wypłatami kwot pieniężnych, stanowiących równoważnik określonej liczby towarów, wyprodukowanych w danym zakładzie. Przykładem może być ustawa z 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych (DzU nr 147, poz. 1031 ze zm.). Warto jednak zauważyć, że jej przepisy będą obowiązywać tylko do 31 grudnia 2015 r.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop

Jednym z najważniejszych przywilejów pracowniczych, tak różnych od tych wynikających z zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych, jest prawo pracownika do odpoczynku, w tym do urlopu wypoczynkowego. W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje właśnie ekwiwalent pieniężny.

WAŻNE!
Prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy jest odstępstwem od prawa pracownika do wykorzystania urlopu w naturze.

Prawo pracownika do urlopu w naturze, tj. odpoczynku, ma bowiem charakter bezwzględny. Oznacza to, że pracodawca nie może wybierać między udzieleniem pracownikowi dni wolnych a zapłatą za takie dni, niezależnie od tego, czy z inicjatywą tą wyszedłby sam pracownik czy pracodawca. A zatem zwolnienie się pracodawcy od obowiązku udzielenia urlopu w naturze przez zapłatę ekwiwalentu pieniężnego w innych sytuacjach niż przewidziane prawem jest niedopuszczalne. Pracownikowi przysługuje bowiem prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego, którego to prawa nie może się on zrzec (art. 152 k.p.). Pracownik nie może tym samym zobowiązać się do wykonywania pracy w okresie urlopu nawet za dodatkowym wynagrodzeniem, które ustalił z pracodawcą. Takie porozumienie byłoby nieważne. Jeżeli jednak doszłoby do niego, to z jednej strony pracownikowi nadal przysługiwałby urlop wypoczynkowy, który został „sprzedany”, zaś pracodawca mógłby dochodzić zwrotu pieniędzy jedynie w drodze powództwa cywilnego z tytułu tzw. bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. k.c.). Pracownik mógłby bronić się przed tym zarzutem twierdzeniem, że ekwiwalent zużył w taki sposób, że nie jest już wzbogacony (art. 409 k.c.).

Zrzeczenie się prawa do urlopu w naturze – jak wspomniano – jest nieważne. Sąd Najwyższy w wyroku z 11 czerwca 1980 r. (I PR 43/80, OSNC 1980/12/248) wskazał, że na podstawie przepisów art. 152, 171 i 172 k.p. ekwiwalent pieniężny należny pracownikowi za niewykorzystany urlop wypoczynkowy podlega ochronie w takim samym zakresie jak wynagrodzenie za pracę. Zakaz zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia za pracę i przeniesienia tego prawa na inną osobę odnosi się bowiem nie tylko do wynagrodzenia jako całości, ale również do każdego z jego składników z osobna, a za taki składnik należy właśnie uznać ekwiwalent.

reklama

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

RESET2 Sp. z o.o.

RESET2 Sp. z o.o. istnieje od stycznia 2001 roku i kontynuuje działalność prowadzoną od 1992 roku przez RESET Computer Systems s.c. Spółka zajmuje się tworzeniem oraz wdrażaniem systemów informatycznych, wspomagających zarządzanie firmą. Produkty RESET2 to połączenie bogatych możliwości z łatwą i intuicyjną obsługą.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »