| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poradniki > Zwolnienia od pracy

Zwolnienia od pracy

Pracownik, zawierając umowę o pracę, zobowiązuje się do pozostawania w dyspozycji pracodawcy w określonym miejscu i czasie. Pracodawca natomiast ma obowiązek zorganizować pracownikowi pracę oraz wypłacić za nią umówione wynagrodzenie. Czas, przez jaki pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w poszczególnych dniach i godzinach, powinien być określony w wewnętrznych aktach prawnych ustalających systemy i rozkłady czasu pracy oraz okres rozliczeniowy czasu pracy obowiązujące u danego pracodawcy. Na ogół jest to regulamin pracy, układ zbiorowy pracy lub obwieszczenie. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pracownik nieobecny w ustalonym miejscu i czasie nie poniesie konsekwencji swojej nieobecności.

ZWOLNIENIA DLA PRACOWNIKÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Przepisy ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DzU z 2008 r. nr 14, poz. 92 ze zm.) nakładają na pracodawców wiele obowiązków w związku z zatrudnieniem pracowników, którzy mają orzeczony stopień niepełnosprawności.

W ustawie wyróżnia się 3 stopnie niepełnosprawności:

  • lekki,
  • umiarkowany,
  • znaczny.

Pracodawca zatrudniający osoby niepełnosprawne musi stosować wprowadzone ustawą ograniczenia dotyczące czasu pracy tych pracowników oraz ich prawo do dodatkowych urlopów i zwolnień. Jednocześnie przepisy przyznają tym pracodawcom możliwość ubiegania się o dofinansowanie wynagrodzeń, składek na ubezpieczenia społeczne, kosztów przystawania stanowiska pracy.

Pracownicy niepełnosprawni o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności mają prawo do krótszego czasu pracy oraz do dodatkowego corocznego urlopu wypoczynkowego, a także prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem wynagrodzenia, które oblicza się tak jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy:

  • w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy (np. ze względu na godziny otwarcia placówek służby zdrowia),
  • w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej jednak niż raz w roku.

Zasady udzielania zwolnień od pracy w tym drugim przypadku określa szczegółowo rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 23 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (DzU nr 100, poz. 927). Pracownikowi, który skorzystał z tego zwolnienia, nie przysługuje już dodatkowy urlop wypoczynkowy. Jeżeli natomiast taki pracownik wykorzystał już urlop wypoczynkowy, pracodawca może udzielić mu zwolnienia z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas stanowiący różnicę między liczbą dni roboczych w czasie trwania turnusu a liczbą dni roboczych wykorzystanego urlopu wypoczynkowego. Pracodawca udziela zwolnienia na podstawie wniosku lekarza kierującego pracownika na turnus rehabilitacyjny. Wniosek taki powinien określać rodzaj i czas trwania turnusu. Pracownik powinien przedłożyć pracodawcy skierowanie na turnus w takim terminie, aby można było tak zorganizować pracę na jego stanowisku, by zwolnienie nie naraziło zakładu pracy na szkody. Natomiast podstawą do ustalenia i wypłaty wynagrodzenia za czas zwolnienia jest dokument, który potwierdza pobyt na turnusie, wystawiony przez organizatora turnusu.

Oprócz zwolnienia na uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym pracownikom niepełnosprawnym pracodawca ma obowiązek zwolnienia ich w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych oraz w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy. Aby pracownik mógł skorzystać z tego zwolnienia, wymienione czynności nie mogą być wykonywane poza godzinami pracy. W takim przypadku pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Przepisy prawa nie określają, na podstawie jakich dokumentów pracodawca musi udzielić takiego zwolnienia i na jaki maksymalny łączny czas zwolnienia te mają być udzielane. Pracodawca sam powinien określić, jaki dokument ma potwierdzić konieczność wykonania zabiegów leczniczych lub usprawniających.

Przykład

Pracownik, który uzyskał w marcu 2009 r. umiarkowany stopień niepełnosprawności, jest zatrudniony na stanowisku magazyniera. Będzie więc uprawniony do czasu pracy nieprzekraczającego 7 godzin na dobę i 35 godzin na tydzień. Uprawnienie to przysługuje pracownikowi od dnia uzyskania orzeczenia. Niższy wymiar czasu pracy nie może spowodować obniżenia wynagrodzenia. Ponadto otrzyma 10 dni roboczych dodatkowego urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, począwszy od marca 2010 r. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności.

Pracodawca będzie musiał ponadto zwolnić go od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:

● w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku,

● w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.


ZWOLNIENIA W ZWIĄZKU Z POWOŁANIEM DO WOJSKA

Ustawa z 11 grudnia 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (DzU z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm.) przyznała w art. 119 prawo do zwolnienia od pracy osobom powołanym do odbycia kandydackiej służby wojskowej lub do odbycia ćwiczeń wojskowych trwających powyżej 30 dni. Za okres zwolnienia pracownik nie ma prawa do wynagrodzenia.

Pracownik może złożyć do pracodawcy wniosek o zwolnienie ze świadczenia pracy na okres:

  • 2 dni – jeżeli pracownikowi doręczono kartę powołania do zasadniczej lub okresowej służby wojskowej,
  • 1 dnia – jeżeli pracownikowi doręczono kartę powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych trwających powyżej 30 dni,
  • 1 dnia – po odbyciu ćwiczeń wojskowych trwających powyżej 30 dni.

Wniosek taki pracownik może złożyć, jeżeli doręczona karta powołania nie zobowiązuje do natychmiastowego stawiennictwa.

ZWOLNIENIA W ZWIĄZKU Z PEŁNIENIEM FUNKCJI PUBLICZNEJ

Pracownicy często pełnią funkcje społeczne bądź publiczne. Z tego też tytułu przysługują im pewne przywileje, wśród których należy wymienić zwolnienie ze świadczenia pracy. Na ogół za czas tych zwolnień pracownicy zachowują prawo do wynagrodzenia.

Część pracowników pełniąca niektóre funkcje społeczne i publiczne ma prawo do zwolnień od pracy, udzielanych na podstawie przepisów szczególnych, które dokładnie określają tryb udzielania tych zwolnień i sytuacje, w jakich one przysługują.

Radny

Zwolnienie od pracy radnych w celu udziału w pracach organów gminy, powiatu czy sejmiku województwa, jak również w komisjach czy zarządzie województwa ustalają wprost ustawy o samorządzie gminnym, powiatowym czy o samorządzie województwa. W takiej sytuacji pracodawca jest zobowiązany zwolnić radnych od pracy.

Za czas zwolnienia pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. Wypłatę wynagrodzenia mogą zagwarantować wewnątrzzakładowe akty, którymi są regulamin pracy czy układ zbiorowy pracy.

Przykład

Pracownik szpitala jest radnym powiatu, a ponadto członkiem komisji zdrowia. Pracodawca zobowiązany jest do zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy w dniach, w których odbywa się posiedzenie rady powiatu czy komisji zdrowia. Za czas zwolnienia pracodawca powinien również wypłacić wynagrodzenie z uwagi na to, że w regulaminie pracy obowiązującym w szpitalu jest zawarty zapis, iż pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy z powodu uczestnictwa w posiedzeniach rady gminy, powiatu czy województwa oraz w odpowiednich komisjach jako radny.

Poseł, senator

Kolejną funkcją, jaką może pełnić pracownik, jest funkcja posła lub senatora. Pracodawca zatrudniający osobę, która uzyskała mandat posła lub senatora (jeśli osoba ta nie skorzystała u niego z urlopu bezpłatnego), ma obowiązek udzielić jej zwolnienia od pracy w celu wykonywania obowiązków poselskich i senatorskich.

Przykład

Nauczyciel szkoły podstawowej uzyskał mandat posła. Z uwagi na duże zaangażowanie w sprawy oświaty nauczyciel ten skorzystał z urlopu bezpłatnego u dotychczasowego pracodawcy na okres wykonywania mandatu, został więc posłem zawodowym. Dlatego też nie dotyczy go prawo do zwolnienia ze świadczenia pracy.

Wykonywanie obowiązków posła lub senatora nie ogranicza się tylko do udziału w posiedzeniach Sejmu i Senatu, ale także odbywa się w komisjach i podkomisjach. To także dyżury w biurach poselskich. Zwolnienie będzie również obejmować czas niezbędnych przejazdów do miejsc wykonywania obowiązków wynikających ze sprawowania mandatu.

Za czas tego zwolnienia pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia.

Ławnik

Pracownik może pełnić również funkcję ławnika. Pracodawca, który zatrudnia ławnika sądowego, ma obowiązek zwolnić go od pracy na czas pełnienia czynności w sądzie. W tym przypadku ustawodawca ustalił, że wymiar zwolnienia nie może przekroczyć 12 dni w roku kalendarzowym. Liczba tych dni może być zwiększona przez prezesa sądu, ale wyłącznie z ważnych przyczyn. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy istnieje konieczność zakończenia rozprawy z udziałem tego ławnika. Wyznaczając ławnika do udziału w rozprawie, zawiadamia się o tym jednocześnie zakład pracy zatrudniający ławnika.

Przykład

Pracownik zatrudniony w spółce X jest ławnikiem rejonowego sądu pracy, dlatego też pracodawca jest zobowiązany do zwalniania tego pracownika na czas pełnienia funkcji w sądzie. W czerwcu pracodawca otrzymał zawiadomienie o kolejnej rozprawie z udziałem tego pracownika. Po sprawdzeniu okazało się, że jest to 13. dzień zwolnienia w okresie 6 miesięcy w 2009 r., przy czym prezes sądu nie poinformował pracodawcy, że liczba zwolnień od pracy w ciągu roku została zwiększona z ważnych przyczyn. Dlatego pracodawca nie będzie miał obowiązku udzielenia temu pracownikowi zwolnienia ze świadczenia pracy.

Za czas zwolnienia od pracy ławnikowi przysługują świadczenia wynikające ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia.

Należy podkreślić, że chociaż przepis ogranicza prawo do zwolnienia wyłącznie na czas pełnienia czynności w sądzie, to faktycznie czas zwolnienia będzie obejmował także czas przejazdów koniecznych na dotarcie do sądu oraz powrotu do pracy.

Ławnikowi przysługuje za czas wykonywania czynności w sądzie rekompensata pieniężna. Wysokość tej rekompensaty dla ławników, którzy biorą udział w rozpoznawaniu spraw w sądach powszechnych, wynosi za jeden dzień pełnienia obowiązków ławnika w danym roku 1,9% podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego, tj. przeciętnego wynagrodzenia w drugim kwartale roku poprzedniego. Koszty rekompensaty ponosi Skarb Państwa.

Ławnicy, którzy zamieszkują poza miejscem siedziby sądu, otrzymują diety oraz zwrot kosztów przejazdu i noclegu według zasad ustalonych w tym zakresie dla sędziów.

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Krzysztof Lange

Radca Prawny

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »