| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poradniki > Zwolnienia od pracy

Zwolnienia od pracy

Pracownik, zawierając umowę o pracę, zobowiązuje się do pozostawania w dyspozycji pracodawcy w określonym miejscu i czasie. Pracodawca natomiast ma obowiązek zorganizować pracownikowi pracę oraz wypłacić za nią umówione wynagrodzenie. Czas, przez jaki pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w poszczególnych dniach i godzinach, powinien być określony w wewnętrznych aktach prawnych ustalających systemy i rozkłady czasu pracy oraz okres rozliczeniowy czasu pracy obowiązujące u danego pracodawcy. Na ogół jest to regulamin pracy, układ zbiorowy pracy lub obwieszczenie. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pracownik nieobecny w ustalonym miejscu i czasie nie poniesie konsekwencji swojej nieobecności.

ZWOLNIENIA ZWIĄZANE Z NAUKĄ

Zwolnienia te dotyczą zarówno pracowników wykładowców (nauczycieli prowadzących szkolenia), jak i pracowników uczęszczających na zajęcia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

Zwolnienia na zajęcia dydaktyczne

Przeprowadzenie zajęć dydaktycznych w szkole zawodowej, szkole wyższej, w placówce naukowej albo w jednostce badawczo-rozwojowej bądź szkolenia na kursie zawodowym jest podstawą do zwolnienia pracownika ze świadczenia pracy.

Łączny wymiar zwolnień z tego tytułu nie może przekraczać 6 godzin tygodniowo lub 24 godzin w miesiącu.

Zwolnienie od pracy z tytułu szkolenia na kursie zawodowym przysługuje bez względu na to, jaki podmiot jest organizatorem takiego kursu.

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (DzU z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) nie przewiduje zezwoleń szczególnych na prowadzenie kursów zawodowych. Ich organizator musi jedynie uzyskać wpis do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez właściwego kuratora oświaty. Prowadzenie przez osoby fizyczne i prawne pozaszkolnej działalności oświatowej odbywa się na zasadach określonych w przepisach o działalności gospodarczej.

Pracownik korzystający z omawianego zwolnienia od pracy uzyskuje wynagrodzenie za przeprowadzenie zajęć od organizatora tych zajęć zgodnie z zawartą między nimi umową.

Należy jednak pamiętać, że pracodawca nie musi udzielić tego zwolnienia. Powinien udzielić pracownikowi urlopu w tym czasie, gdy istnieje taka możliwość. Nie oznacza to również, że to pracownik sam sobie może udzielić zwolnienia, gdyż z przepisu tego jednoznacznie wynika, że o udzieleniu zwolnienia decyduje pracodawca. Nieobecność pracownika w pracy z powodu braku zgody pracodawcy na zwolnienie jest nieobecnością nieusprawiedliwioną, która może uzasadniać rozwiązanie stosunku pracy na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z 9 września 2004 r. (I PK 396/03, OSNP 2005/6/82).

Obrona pracy doktorskiej

Problematykę związaną z prawem do urlopu w związku z obroną pracy doktorskiej reguluje ustawa z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (DzU z 2003 r. nr 65, poz. 595 ze zm.).

Na podstawie art. 23 tej ustawy pracownikowi niebędącemu nauczycielem akademickim lub pracownikiem naukowym, przygotowującemu rozprawę doktorską, przysługuje na jego wniosek w terminie uzgodnionym z pracodawcą urlop w wymiarze 28 dni, które w rozumieniu odrębnych przepisów są dla tego pracownika dniami pracy na przygotowanie obrony rozprawy doktorskiej oraz zwolnienie od pracy na przeprowadzenie obrony rozprawy doktorskiej. Za okres urlopu oraz za czas zwolnienia od pracy przysługuje pracownikowi wynagrodzenie ustalane jak za urlop wypoczynkowy.

Z powyższego przepisu nie wynika, aby zamiarem ustawodawcy było ograniczenie prawa do urlopu szkoleniowego i przyznanie tego uprawnienia wyłącznie pracownikom, którzy zostali skierowani przez pracodawcę na studia doktoranckie.

Podnoszenie kwalifikacji zawodowych

Pracodawca – na podstawie z art. 94 pkt 6 k.p. – ma obowiązek ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych (DzU nr 103, poz. 472 ze zm.) przewidują zwolnienia od pracy przysługujące w związku z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych przez pracowników.

Zgodnie z tymi przepisami pracownik uczący się ma prawo do zwolnienia od pracy, gdy podejmuje naukę w szkole na podstawie skierowania zakładu pracy. Wówczas przysługuje mu zwolnienie z części dnia pracy płatne według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy. Wymiar tego zwolnienia nie może przekraczać dla pracownika, który podjął naukę w szkole wieczorowej, 5 godzin tygodniowo, pod warunkiem że rozkład czasu pracy nie pozwala na punktualne przybycie na zajęcia. W razie powtarzania roku przez uczącego się pracownika pracodawca może odmówić zwolnienia od pracy.

Zwolnienia przysługują także, gdy pracownik uczy się w formach szkolnych w systemie mieszanym (tzn. częściowo dziennym, częściowo wieczorowym) i odbywa naukę na podstawie skierowania. Wówczas wymiar zwolnienia wynosi:

  • w części przewidzianej na kształcenie w systemie dziennym – tyle ile czas trwania obowiązkowych zajęć,
  • w części przewidzianej na kształcenie w systemie wieczorowym – proporcjonalnie do czasu trwania nauki w danym systemie.

Jeżeli pracownik podjął naukę w szkole bez skierowania, jego pracodawca może udzielić zwolnienia z części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia, w wymiarze i na zasadach określonych w porozumieniu zawartym między pracodawcą a pracownikiem.

W sytuacji gdy zatrudniony:

  • podnosi kwalifikacje w formach pozaszkolnych na podstawie skierowania pracodawcy – wówczas ma prawo do zwolnienia z części dnia pracy, jeśli umowa stron nie stanowi inaczej,
  • został skierowany przez pracodawcę na wieczorowe studia podyplomowe oraz kursy i seminaria – pracownikowi przysługuje zwolnienie z części dnia pracy nieprzekraczające 5 godzin tygodniowo, jeżeli czas pracy nie pozwala na punktualne przybycie na zajęcia,
  • podejmuje naukę w formach pozaszkolnych bez skierowania – pracownikowi może być udzielone zwolnienie z części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia w wymiarze ustalonym na zasadzie porozumienia między zakładem pracy a pracownikiem.

Zmiany dotyczące podnoszenia kwalifikacji po 10 kwietnia 2010 r.

Przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej oraz Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych oraz art. 103 k.p. 10 kwietnia 2010 r. stracą moc obowiązującą. W tym dniu upłynie 12-miesięczny okres od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który orzekł, że art. 103 k.p. dotyczący podnoszenia kwalifikacji zawodowych jest niezgodny z Konstytucją RP (wyrok z 31 marca 2009 r., K 28/08 – DzU nr 58, poz. 485).

Trybunał, rozpatrując wniosek, uznał, że przepis ten nie zawiera ani szczegółowo wskazanego zakresu spraw przekazanych do uregulowania w rozporządzeniu, ani wytycznych co do treści aktu wykonawczego, czyli pozostawia kwestie te do uregulowania właściwym ministrom w zbyt dowolny i swobodny sposób. Z uwagi na ograniczony okres obowiązywania zakwestionowanych przepisów resort pracy opracował projekt nowelizacji Kodeksu pracy (wpłynął 26 sierpnia 2009 r. do Sejmu) i wszystkie zagadnienia związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych przez pracowników zostały przeniesione do Kodeksu pracy. W projekcie nie przewidziano regulacji tej materii w przepisach wykonawczych. Najważniejszą zmianą będzie wprowadzenie przez ustawodawcę obowiązku podnoszenia kwalifikacji zawodowych przez pracownika na polecenie pracodawcy.

W obecnie obowiązującym stanie prawnym pracodawca nie ma możliwości nakazania pracownikowi podnoszenia swoich kwalifikacji. Projekt wprowadza taki obowiązek, jeśli:

  • uzyskanie takich kwalifikacji jest związane z wykonywaną pracą,
  • szkolenia odbywają się w czasie pracy pracownika albo pracodawca udziela czasu wolnego odpowiadającego czasowi podnoszenia kwalifikacji, przypadającemu poza normalnymi godzinami pracy, a w przypadku podnoszenia kwalifikacji w dniu wolnym od pracy zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy innego dnia wolnego (zarówno czasu wolnego, jak i dnia wolnego pracodawca będzie miał obowiązek udzielić do końca okresu rozliczeniowego, a za czas tych zwolnień pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia należnego za wymiar czasu pracy obowiązujący w danym okresie rozliczeniowym) oraz
  • podnoszenie kwalifikacji odbywa się na koszt pracodawcy.

Pracownik nie będzie miał możliwości odmowy uczestnictwa w takich szkoleniach, jeżeli zostaną spełnione warunki określone wyżej.

Jeśli zatem zostaną spełnione wszystkie powyższe warunki – pracownik nie będzie mógł odmówić odbycia szkolenia (kursu lub innej formy dokształcania) wskazanego przez pracodawcę.

W dalszym ciągu pracownikom kształcącym się będzie przysługiwało prawo do urlopów szkoleniowych na przygotowanie się i przystąpienie do egzaminów lub sprawdzianów oraz na przygotowanie pracy lub prac zaliczeniowych w wymiarze nie niższym niż:

  • 5 dni – jeżeli zakończenie nauki wymaga złożenia egzaminu lub pracy zaliczeniowej,
  • 10 dni – jeżeli zakończenie podnoszenia kwalifikacji zawodowych wymaga złożenia egzaminu lub pracy zaliczeniowej.

Pracownik za wymieniony wyżej okres tego urlopu zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Ponadto pracownik uzyskuje:

  • prawo do zwolnienia z części dnia pracy z prawem do wynagrodzenia w wymiarze, który umożliwia uczestnictwo w zajęciach,
  • pokrycie opłat z tytułu podnoszenia kwalifikacji,
  • pokrycie kosztów zakupu podręczników i innych materiałów dydaktycznych lub pomocniczych,
  • zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia, jeżeli podnoszenie kwalifikacji odbywa się w miejscowości niebędącej miejscem zamieszkania pracownika ani też miejscem wykonywania przez niego pracy.

Podnoszenie kwalifikacji zarówno na polecenie pracodawcy, jak i z inicjatywy pracownika ma się odbywać na podstawie umowy stron.

Strony w umowie powinny określić:

  • podmiot prowadzący podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika,
  • poziom, formę i sposób kształcenia,
  • wymiar urlopu szkoleniowego,
  • wymiar i częstotliwość zwolnień z części dnia pracy,
  • wysokość pomocy w zakresie opłat za podnoszenie kwalifikacji, kosztów zakupu podręczników, materiałów dydaktycznych i pomocniczych oraz zakwaterowania, wyżywienia i dojazdów.

Ponadto w umowie pracodawca i pracownik mogą ustalić zasady korzystania z uprawnień w razie powtarzania roku lub semestru nauki albo potrzeby ponownego przystąpienia do egzaminów lub sprawdzianów. W takim wypadku pracownik może być pozbawiony uprawnień zagwarantowanych umową. W umowie można również nakładać obowiązek pracy w zakładzie przez okres nieprzekraczający 3 lat po zakończeniu podnoszenia kwalifikacji zawodowych.

W przypadku rozwiązania stosunku pracy w tym okresie można zobowiązać pracownika do zwrotu poniesionych kosztów przez pracodawcę w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia w czasie podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub po ich zakończeniu, gdy:

  • pracownik nie rozpocznie lub przerwie podnoszenie kwalifikacji zawodowych,
  • zostanie z pracownikiem rozwiązany stosunek pracy w trybie dyscyplinarnym (art. 52 k.p.) lub
  • pracownik rozwiąże stosunek pracy przed ukończeniem podnoszenia kwalifikacji zawodowych lub przed upływem okresu maksymalnie 3 lat, do którego przepracowania był zobowiązany (chyba że umowa o pracę została rozwiązana na podstawie art. 55 k.p.).

Proponowane przepisy mają mieć zastosowanie również w przypadku, gdy zobowiązanie pracownika do podnoszenia kwalifikacji będzie dotyczyć pracy, którą pracownik będzie wykonywał w związku z planowaną zmianą zakresu działalności pracodawcy. Gdy pracownik odbędzie takie szkolenie, pracodawca będzie musiał zatrudniać go przez co najmniej 6 miesięcy po zakończeniu podnoszenia kwalifikacji. Gdyby się jednak okazało, że utrzymanie tego zatrudnienia w tym okresie jest niemożliwe z przyczyn obiektywnych – pracodawca będzie zobowiązany wypłacić odszkodowanie w wysokości miesięcznego wynagrodzenia.

Warto również wspomnieć, że przyznane pracownikowi świadczenia na podstawie umowy o podnoszeniu kwalifikacji zawodowych będą korzystały ze zwolnienia z podatku dochodowego, z wyłączeniem otrzymywanego przez pracownika wynagrodzenia za czas zwolnień z części dnia pracy oraz za czas urlopu szkoleniowego, przysługujących z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

DEFIDE Beata Naróg

Usługi i Doradztwo Kadrowe. Szkolenia

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »