| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poradniki > Odprawy i odszkodowania w prawie pracy

Odprawy i odszkodowania w prawie pracy

Ogólnie obowiązujące przepisy prawa pracy przewidują trzy podstawowe odprawy związane ze stosunkiem pracy: odprawę emerytalno-rentową, która wypłacana jest wówczas, gdy stosunek pracy ustaje w związku z przejściem pracownika na emeryturę lub rentę, odprawę pośmiertną, którą otrzymują uprawnieni członkowie rodziny pracownika w razie jego śmierci, oraz „odprawę ekonomiczną” wypłacaną przez pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników na podstawie ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (DzU nr 90, poz. 844 ze zm.). Odprawa ta przysługuje wówczas, gdy stosunek pracy został rozwiązany na skutek wypowiedzenia złożonego przez pracodawcę lub na mocy porozumienia stron, z przyczyn niedotyczących pracowników.

Warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy

Warunki uprawniające pracownika do emerytury określają przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), łącząc prawo do emerytury z osiągnięciem przez pracownika określonego wieku oraz określonym stażem pracy. Bez wpływu na odprawę pozostaje rodzaj świadczenia przyznanego pracownikowi (emerytura wcześniejsza, emerytura z tytułu pracy w warunkach szczególnych czy też emerytura przyznana z osiągnięciem pełnego wieku emerytalnego).

Podobnie warunki uprawniające pracownika do renty z tytułu niezdolności do pracy określają także przepisy przytoczonej powyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, łącząc prawo do renty z jego zdolnością do pracy zarobkowej. Bez znaczenia dla nabycia prawa do odprawy pozostaje przyczyna niezdolności do pracy (ogólny stan zdrowia, choroba zawodowa czy wypadek przy pracy), zakres niezdolności do pracy (całkowita czy częściowa), a także charakter renty (stała czy okresowa).

Ustanie stosunku pracy i zmiana statusu prawnego

Przepis art. 921 § 1 k.p. nie wskazuje konkretnego trybu rozwiązania umowy o pracę, stanowiąc, że prawo do odprawy jest uwarunkowane m.in. ustaniem stosunku pracy. Analizując treść tego przepisu, można dojść do wniosku, że w zasadzie każdy tryb rozwiązania stosunku pracy odpowiadałby wymogom ustawowym, ponieważ prowadzi on w konsekwencji do ustania stosunku pracy. Sposób rozumienia zwrotu „ustanie stosunku pracy” oraz wyjątki od powyższej zasady wskazuje jednak orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zdaniem Sądu Najwyższego spełnienie powyższej przesłanki następuje w sytuacji definitywnego ustania stosunku prawnego przyjmującego formę prawną rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy określoną w przepisach prawa pracy (wyrok SN z 4 czerwca 2002 r., I PKN 346/01, „Prawo Pracy” 2003/1/35), np. rozwiązanie za porozumieniem stron, za wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej choroby - art. 53 k.p., a nawet rozwiązanie umowy terminowej z upływem czasu, na jaki umowa została zawarta (wyrok SN z 28 lipca 1999 r., I PKN 174/99, OSNP 2000/21/786).

Jednak analizując konkretne przypadki, Sąd Najwyższy wyeliminował z kręgu uprawnionych do odprawy trybów rozwiązania umowy, np. rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, stwierdzając, że taki tryb ustania stosunku pracy nie może zostać uznany za pozostający w związku z przejściem na emeryturę, wobec czego pracownikowi nie przysługuje odprawa pieniężna, choćby przez rozwiązaniem stosunku pracy posiadał ustalone prawo do emerytury (wyrok SN z 16 listopada 2000 r., I PKN 81/00, OSNP 2002/11/265). W tej sprawie Sąd Najwyższy nie doszukał się żadnego związku pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę, co podkreślono w uzasadnieniu do przytoczonego wyroku. Sąd podkreślił, że z treści pisma powódki rozwiązującego stosunek pracy w żaden sposób nie wynika, aby celem tego sposobu rozwiązania stosunku pracy było przejście na emeryturę.

Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy taki związek nie zaistnieje. W treści uzasadnienia tego wyroku Sąd Najwyższy podkreślał, że takie rozwiązanie stosunku pracy, tj. bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, jest skuteczne bez względu na to, czy wskazane przez pracownika przyczyny rzeczywiście występują (wyrok SN z 4 marca 1999 r., I PKN 614/98, OSP 1999/11/208). Możliwa jest sytuacja, gdy pracownik rozwiąże stosunek pracy w sposób nieuzasadniony, a związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę lub rentę zaistnieje.

Przykład

Pracownik osiągnął wiek emerytalny i zaproponował pracodawcy rozwiązanie umowy o pracę za porozumieniem stron bez okresu wypowiedzenia. Pracodawca odmówił i zaproponował rozwiązanie umowy o pracę w powyższym trybie z końcem danego miesiąca, na co pracownik nie wyraził zgody. Złożył więc pracodawcy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, wskazując jako powód takiego rozwiązania umowy brak zgody pracodawcy na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron w związku z przejściem na emeryturę. W takiej sytuacji rozwiązanie umowy jest skuteczne, choć nieuzasadnione. Jednak związek między takim rozwiązaniem umowy a przejściem na emeryturę niezaprzeczalnie zaistniał.

W uzasadnieniu do wyroku z 28 lipca 1999 r. (I PKN 174/99, OSNP 2000/21/786) Sąd Najwyższy podkreślił, że za utrwalony w orzecznictwie należy uznać pogląd, że nie jest przejściem na emeryturę „powrót” pracownika do statusu emeryta, który przysługiwał mu nieprzerwanie także w czasie trwania zatrudnienia. Jeżeli więc pracownikowi przyznano emeryturę, którą pobierał przez cały czas trwania zatrudnienia i pobiera ją nadal po rozwiązaniu stosunku pracy, nabycie przez niego prawa do odprawy jest wyłączone (uchwały SN: z 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNC 1992/3/37; z 2 marca 1994 r., I PZP 4/94, OSNP 1994/2/24).

Autorzy:

Źródło:

INFOR
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń648.00 zł

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Piotr Rabczewski

Ekspert podatkowy

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »