Pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 § 1 k.p.).

Pracą w godzinach nadliczbowych z przekroczenia dobowej normy czasu pracy będzie praca w wymiarze przekraczającym 8 godzin w dobie pracowniczej.

Problem dobowych godzin nadliczbowych ściśle wiąże się z pojęciem doby pracowniczej, rozumianej jako kolejne 24 godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Dokonując oceny, czy pracownik świadczył pracę w dobowych godzinach nadliczbowych, bierzemy pod uwagę zawsze okres 24 godzin (art. 128 § 3 pkt 1 k.p.).

Pracą w godzinach nadliczbowych z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy jest praca ponad obowiązujący pracownika wymiar czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, ustalonym na podstawie art. 130 k.p. A zatem do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy dochodzi po przekroczeniu ustalonego wymiaru na okres rozliczeniowy, a nie normy z art. 129 k.p., tj. średnio 40 godzin na tydzień. Pracą w godzinach nadliczbowych jest również praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy.

Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy występuje w systemach:

• równoważnego czasu pracy (art. 135-137 k.p.),

• pracy w ruchu ciągłym (art. 138 k.p.),

• skróconego tygodnia pracy (art. 143 k.p.),

• pracy weekendowej (art. 144 k.p.).

Pracodawca może zatrudniać pracownika w godzinach nadliczbowych, lecz tylko w wymiarze 150 godzin w roku kalendarzowym (art. 151 § 3 k.p.).

Okresem, w którym roczne godziny nadliczbowe są sumowane, jest rok kalendarzowy. Dopuszczalne jest ustalenie innej liczby godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż 150. Ustawodawca nie reglamentuje, do jakiej wysokości może być zwiększony roczny limit pracy w godzinach nadliczbowych. W tym przypadku jednak ograniczeniem staje się wymiar łączonego czasu pracy, który nie może przekraczać 48 godzin średnio na tydzień (art. 131 § 1 k.p.). W związku z tym, że przeciętna tygodniowa norma czasu pracy wynosi 40 godzin, to średnio na tydzień pracownik może pracować tylko 8 godzin ponad normę. Przy 52 tygodniach w roku daje to 416 godzin (52 × 8).

Kodeks pracy nie wprowadza dobowego limitu pracy w godzinach nadliczbowych. Granice dobowej pracy w godzinach nadliczbowych są jednak pośrednio wyznaczone przez obowiązek pracodawcy zagwarantowania każdemu pracownikowi co najmniej 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku w dobie pracowniczej, która trwa 24 godziny od rozpoczęcia przez pracownika pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.