| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJE | KARIERA | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > HRM > Zarządzanie > Jak syndrom homo sovieticus przeszkadza, a jak pomaga w pracy

Jak syndrom homo sovieticus przeszkadza, a jak pomaga w pracy

Czy 20 lat po upadku systemu komunistycznego w Polsce nadal mamy do czynienia z jego psychologiczno-społecznym wpływem? Czy spotykamy się w firmach z zachowaniami ludzi przypominającymi syndrom homo sovieticus?

Badania nad stylem osobowości Z

Pojęcie osobowość Z oznacza osobowość „zniewoloną”. Zaproponowałem je, aby umożliwić rozpoznawanie syndromu homo sovieticus także u ludzi, którzy nigdy nie żyli w systemie sowieckim. Można przecież być pewnym, że nie tylko tamten system kształtował u ludzi styl osobowości Z. Kształtuje się on wszędzie tam, gdzie panuje jakaś forma „łagodnego” totalitaryzmu i nad-opiekuńczości państwa, organizacji (lub rodziny), gdzie w społeczeństwie brakuje świadomości obywatelskiej oraz odwagi myślenia i wolności, gdzie podważane jest prawo do posiadania i do „posiadania siebie”. Kwestionariusz stylu osobowości Z nie odnosi się do pojęć charakterystycznych dla komunizmu ani jakiejkolwiek innej ideologii, jego założeniem jest neutralność światopoglądowa. Na styl osobowości Z mierzonej tym kwestionariuszem składają się:

1. Czynnik N („niewolniczość”) – uzależnienie od systemu, w którym się żyje – bardzo głębokie przekonanie, że nic od nas nie zależy, że „tak musi być”, że żyjemy tylko dzięki systemowi, który nas „co prawda nieco gnębi, ale przede wszystkim karmi”; mentalność niewolnika, niezdolność do odpowiedzialności za swoje czyny, kreatywności, przedsiębiorczości i poświęcenia, zewnątrzsterowność, niezdolność do samodzielnego rozwiązywania problemów.

2. Czynnik C („cierpiętnictwo”) – czerpanie poczucia własnej wartości z poczucia krzywdy, nieszczęścia i ucisku – przekonanie, że cierpienie całkowicie usprawiedliwia i zwalnia z odpowiedzialności oraz uprawnia do roszczeń; nadmierna podejrzliwość, przerzucanie winy na innych, pielęgnowanie zazdrości, chorobliwa roszczeniowość.

3. Czynnik E („egoizm”) – zwolnienie się z odpowiedzialności za los innych ludzi i zbiorowości, w której się żyje – niezdolność do bycia obywatelem, dbanie tylko o swój wąsko pojęty interes, niezdolność do myślenia w kategoriach dobra wspólnego, odpowiedzialności społecznej, zrównoważonego rozwoju.

Analiza statystyczna pokazała, że czynnik N koreluje zarówno z czynnikiem C, jak i czynnikiem E, natomiast czynniki C i E nie korelują ze sobą. Takie wyniki wskazują na to, że główną cechą stylu osobowości Z jest „niewolniczość”. Poziom nasilenia stylu osobowości Z jest obliczany jako suma czynników N, C i E. Wyżej wymienione czynniki oraz wskaźnik Z stanowią wymiary, czyli można przedstawić je w postaci continuum rozciągającego się pomiędzy dwoma biegunami, na którym umiejscawia się każda badana osoba. Innymi słowy, można stwierdzić, ile w każdym jest osobowości Z, a w tym, ile jej czynnika N, ile C, a ile E.

Przebadano niemal 100 menedżerów i pracowników, część z nich indywidualnie, a część w badaniach grupowych. Okazało się, że osoby badane grupowo uzyskały istotnie wyższe wyniki w czynniku N niż osoby badane indywidualnie, natomiast wyniki w czynnikach C i E nie różniły się istotnie u osób badanych indywidualnie i u osób badanych w grupie. Tak więc można stwierdzić, że „niewolniczość” nasila się w człowieku w trakcie przebywania w grupie, co zgadza się z innymi obserwacjami dotyczącymi wpływu grup na jednostkę. Sama obecność dużej liczby innych osób, świadomość bycia widzianym nasila tzw. zmienną aprobaty społecznej, co polega na tym, że ludzie przedstawiają się w lepszym świetle. W moich badaniach okazało się, że ludzie pod wpływem obecności w grupie zaczynają myśleć w sposób bardziej „niewolniczy”, spostrzegają sami siebie jako bardziej zewnątrzsterownych. Badania pokazały także, że kwestionariusz stylu osobowości Z dobrze różnicuje osoby sprawdzające się na stanowiskach menedżerskich od pozostałych osób. Różnice te dotyczyły wyników we wszystkich trzech czynnikach stylu osobowości Z, a także w wyniku ogólnym.

Badania kwestionariuszowe posiadają wiele ograniczeń, które w przypadku tak złożonego i trudnego zjawiska, jakim jest homo sovieticus, szczególnie dają o sobie znać. Przede wszystkim badania tego rodzaju opierają się na samowiedzy osób badanych, w związku z czym ujawniają one tylko tę część swoich przekonań, która uzyska akceptację ich „wewnętrznego cenzora”, a poza tym nie zawsze ich wiedza o sobie jest zgodna z tym, jak naprawdę się zachowują. Tak więc lepszą metodą badawczą jest w tym wypadku obserwacja, w tym także obserwacja uczestnicząca, która pozwala odnotować rzeczywiste zachowania człowieka w pracy. Kwestionariusz stylu osobowości Z ma jedynie znaczenie pomocnicze, jeśli zbieramy dane o innych ludziach, natomiast może być bardzo użyteczny w autodiagnozie i samopoznaniu. Obecnie kwestionariusz jest niedostępny dla badań osób indywidualnych, natomiast trwają prace nad „psychotestem”, który będzie dostępny na stronach internetowych firmy ARK Consulting.

reklama

Polecamy artykuły

Autor:

psycholog, trener-konsultant i coach, psychoterapeuta

Źródło:

INFOR
Koszty podatkowe – wyłączenia i ograniczenia (PDF)14.90 zł

Narzędzia kadrowego

POLECANE

NOWY KODEKS PRACY 2018

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

Eksperci portalu infor.pl

Kancelaria Radcy Prawnego FORTUNA

Kompleksowa obsługa prawna firm

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »
Notyfikacje
Czy chcesz otrzymywać informacje o najnowszych zmianach? Zaakceptuj powiadomienia od kadry.Infor.pl
Powiadomienia można wyłączyć w preferencjach systemowych
NIE
TAK