| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > HRM > Motywowanie > Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym pracownika?

Jak poradzić sobie z wypaleniem zawodowym pracownika?

„On się chyba wypalił” wypowiedziane przez jednego pracownika o drugim zabrzmiało jak wyrok. Jestem menedżerem, zarządzam kilkunastoosobowym zespołem. Chciałbym wiedzieć, jak rozpoznać wypalenie zawodowe pracownika i co robić, jeśli faktycznie ma miejsce.

Ostatnio wiele mówi się i pisze o zespole wypalenia zawodowego. Czy poruszanie tego tematu to tylko moda, czy faktyczne wynik nasilającego się zjawiska? Bezsprzecznie zespół wypalenia zawodowego dotyka pracowników, i to nie tylko tych, którzy profesjonalnie zajmują się pomaganiem innym (nauczyciele, pielęgniarki, psychologowie, księża itp.). Dotyka pracowników wszystkich branż, niezależnie od zajmowanego stanowiska i miejsca w hierarchii organizacyjnej. W licznych publikacjach znajdujemy opisy wypalenia wśród menedżerów, sprzedawców, pracowników obsługi i urzędników. Ci, którzy jeszcze nie spotkali się z tym zjawiskiem bezpośrednio, muszą liczyć się z możliwością jego wystąpienia, bowiem wypalenie zawodowe to cena, jaką płacimy za sukces w pracy.

Objawy wypalenia

Najczęściej wypalenie zawodowe definiuje się jako jedną z możliwych odpowiedzi jednostki na chroniczny stres związany z pracą zawodową. Jest to zespół objawów, który składa się na stan fizycznego, emocjonalnego i duchowego wyczerpania. Jednocześnie wypalenie jest opisywane jako proces, kiedy pracownik w pełni zaangażowany w pracę i entuzjastycznie do niej nastawiony, stopniowo traci energię, zapał i zdrowie, aż do całkowitego braku motywacji i sił, by tę pracę wykonywać. W skrajnym przypadku może dojść do gwałtownego załamania, chorób psychicznych (depresji, schizofrenii), a nawet do śmierci z przepracowania (karoshi). Według teorii wypalenia Christiny Maslach, na zespół składają się trzy grupy objawów, które występują jednocześnie i na każdym etapie procesu. Wraz z rozwojem wypalenia zwiększa się ich nasilenie i częstotliwość. Objawy początkowo odnoszą się do funkcjonowania w pracy, jednak stopniowo ogarniają pozostałe obszary życia. Są to:

  • wyczerpanie psychofizyczne – zmęczenie, kłopoty ze snem, bóle głowy, przeziębienia, zaburzenia gastryczne, inne choroby,
  • depersonalizacja – schematyczne traktowanie innych, dystansowanie się do emocji i potrzeb innych, cynizm, wycofanie z życia społecznego,
  • obniżona samoocena – utrata poczucia kontroli nad pracą i własnym życiem, brak satysfakcji z wyników w pracy, poczucie krzywdy i winy, lęk przed przyszłością.

W poszukiwaniu przyczyny

Istnieje bardzo wiele czynników nasilających stres w pracy. Ich specyficzne układy mogą wywołać wypalenie zawodowe. Zwykle dzieli się je na trzy grupy:

  • Czynniki osobiste, czyli indywidualne predyspozycje danej osoby – perfekcjonizm, brak umiejętności radzenia sobie ze stresem i z emocjami, idealizowanie pracy, brak dystansu do obowiązków służbowych, nieumiejętność odmawiania, branie na siebie zbyt dużo zadań, złe zarządzanie czasem i priorytetami, stawianie sobie nierealnych celów i wymagań, skłonność do poświęcania się.
  • Czynniki organizacyjne, czyli charakter wykonywanej pracy – niedostosowanie czasu i środków do zadań, przeciążenie obowiązkami, nadmierna biurokratyzacja, brak możliwości uczestniczenia w podejmowaniu decyzji, monotonna, nudna praca, brak perspektywy awansu i rozwoju, zbyt niskie zarobki w stosunku do wykonywanej pracy.
  • Czynniki interpersonalne, czyli relacje międzyludzkie – charakter kontaktów z klientami cechujący się dużym obciążeniem emocjonalnym, konflikty w zespole, brak wsparcia, brak istotnych informacji zwrotnych i doceniania ze strony przełożonych, nasilona rywalizacja, mobbing.

Odpowiedzialność menedżera

W obliczu zjawiska wypalenia zawodowego przed menedżerem stoi kilka zadań. Powinien on minimalizować czynniki, które potencjalnie mogą wywoływać wypalenie zawodowe. Dbanie o profilaktykę wypalenia jest po stokroć skuteczniejszym sposobem radzenia sobie z tym zjawiskiem, niż niwelowanie rozwijających się już symptomów. Menedżer musi umieć dostrzec objawy wypalenia u pracownika, a kiedy je rozpozna nie może chować głowy w piasek i czekać, aż problem być może sam się rozwiąże. Im szybciej podjęte zostaną działania zaradcze, tym lepsze rokowania i tym niższe koszty ponoszone przez ludzi i organizację.

Następnie przełożony musi podjąć działania, które pomogą pracownikowi uporać się z objawami wypalenia.

Wypalenie na celowniku

Rozpoznanie rozwijającego się zespołu wypalenia u pracownika może nie być łatwe, szczególnie na początkowych etapach procesu. Objawy mogą nie być zbyt nasilone i widoczne, a pracownik, który czuje się wypalony, raczej o nich nie mówi lub wręcz je maskuje. W obawie przed utratą pracy czy zmniejszeniem zarobków stara się ukryć fakty przed współpracownikami i rodziną, zmuszając się do pracy ponad siły. Nierzadko sam siebie oszukuje, bagatelizując objawy. Pracuje mniej wydajnie, więc aby sprostać zadaniom, pracuje dłużej i więcej, jednak mniej efektywnie. Ten mechanizm błędnego koła pogłębia stan przepracowania i prowadzi do dalszego wypalania się. Niestety, często zdarza się, że pracodawcy też nie chcą dostrzec problemu i chętnie zrzucają winę na trudny charakter pracownika, lenistwo czy brak predyspozycji. Organizacje są zainteresowane osobami zmotywowanymi, zaangażowanymi, aktywnymi. Paradoksalnie na zespół wypalenia zawodowego najbardziej narażeni są właśnie tacy pracownicy: ambitni, sumienni, utożsamiający się z pracą, pracoholicy. Wszak „nie możesz się wypalić, jeśli nigdy nie płonąłeś” napisał Jeff Schmidt. Dlatego, jeśli problem się pojawi, nie wolno „zamiatać go pod dywan”, oczekiwać, że pracownik sam sobie poradzi, czy w ostateczności złoży wymówienie. Można i należy aktywnie podjąć działania, które pomogą mu zregenerować siły.

Skuteczność działań

Gdy chcemy pomóc pracownikowi przezwyciężyć wypalenie zawodowe, konieczne jest działanie nie tylko na objawy, ale i na przyczyny, które doprowadziły do stanu wyczerpania. Dlaczego doszło do wypalenia? Jakie są najważniejsze źródła stresu dla danego pracownika? Odpowiedzi i rozwiązań szukamy podczas szczerej rozmowy z pracownikiem, dotyczącej jego problemów i przyszłości zawodowej. Najpewniej powody znajdziemy w trzech wyżej opisanych obszarach: indywidualnym, organizacyjnym i relacyjnym. Jeśli określimy przyczyny i objawy, możemy podjąć odpowiednie środki zaradcze. Zajęcie się wypaleniem zawodowym pracownika wymaga od menedżera dojrzałości emocjonalnej i umiejętności spojrzenia z dystansem na otoczenie, podwładnych i na siebie samego. Może okazać się czynnikiem zachęcającym do zmian w zakresie organizacji pracy, kompetencji zarządzania ludźmi, motywowania czy wreszcie zadbania o własne zasoby sił i energii.

reklama

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Roman Przasnyski

Główny analityk Gold Finance.

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »