Gdy płatnik w określonym ustawą terminie nie opłaci składek na ubezpieczenia, musi sam naliczyć i opłacić od należności głównej odsetki. ZUS może go też obciążyć opłatą dodatkową, ustanowić hipotekę albo zastaw w celu zabezpieczenia swych wierzytelności.
Należności z tytułu składek powinny być opłacone w terminie do dziesiątego dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni - jeżeli prowadzący działalność opłaca składki wyłącznie za siebie albo w terminie do 15 dnia danego miesiąca, jeżeli opłaca składki także za innych ubezpieczonych, np. za zatrudnionych pracowników, zleceniobiorców, osobę współpracującą. Gdy ostatni dzień terminu płatności przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, jest on zachowany, gdy należność zostanie wpłacona następnego dnia po dniu albo dniach wolnych od pracy.
Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą zobowiązane są dokonać wpłat z tytułu składek w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek. Za datę opłacenia składek w obrocie bezgotówkowym uważa się dzień obciążenia rachunku bankowego płatnika składek na podstawie polecenia przelewu.
Nieopłacenie składek w powyższych terminach i należnej wysokości powoduje wymienione niżej konsekwencje.
Od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę w wysokości i na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej. Odsetki za zwłokę płatnik składek zobowiązany jest wyliczyć samodzielnie i bez wezwania oddziału ZUS uregulować wraz z zaległą składką.
Kwotę odsetek za zwłokę nalicza się od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności składki do dnia dokonania wpłaty włącznie (wg wzoru w ramce).
Odsetki należy naliczyć odrębnie od kwoty należnych składek na ubezpieczenia: społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP. Warto jednak wiedzieć, że odsetek za zwłokę nie nalicza się, jeżeli ich wysokość nie przekraczałaby 6,60 zł. Przy obliczaniu kwoty odsetek należy pamiętać, że zaokrągla się ją do pełnych złotych, czyli końcówki wyliczonych kwot wynoszących mniej niż 50 groszy pomija się, natomiast wynoszących 50 groszy i więcej podwyższa się do pełnych złotych.
PRZYKŁAD
DOTRZYMANIE TERMINU PŁATNOŚCI SKŁADEK
Tomasz L. prowadzi działalność gospodarczą. Zatrudnia dwóch pracowników. Składki za maj 2008 r. uregulował 16 czerwca 2008 r. W związku z tym, iż 15 czerwca przypadał w niedzielę, należy uznać, iż składki zostały uregulowane w terminie.
Jeżeli płatnik dokonał wpłaty na poczet składki za dany miesiąc po terminie oraz jest ona niższa od sumy zaległej składki za ten miesiąc i odsetek za zwłokę od tej składki wyliczonych na dzień tej wpłaty, wtedy wpłacona kwota jest dzielona proporcjonalnie na należność główną i na odsetki za zwłokę od tej części składki według następującego wzoru:
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
a - to suma kwoty zaległej (należnej) składki za dany miesiąc i odsetek za zwłokę od tej składki, wyliczonych na dzień dokonanej wpłaty
b - to kwota samych odsetek za zwłokę wyliczonych od zaległej składki na dzień wpłaty
c - to dokonana faktycznie wpłata w kwocie zaniżonej, tj. niższej od a
x - to kwota należnych odsetek za zwłokę od faktycznie dokonanej wpłaty części składki.
Z powyższego wzoru wynika, że z zaniżonej wpłaty dokonanej po terminie pokrywa się w pierwszej kolejności kwotę należnych odsetek za zwłokę od tej wpłaty, a nie kwotę części należności głównej (części składki). Płatnikowi składek pozostaje w dalszym ciągu do opłacenia różnica składki wraz z odsetkami za zwłokę do dnia jej zapłaty włącznie.
Skutkiem nieopłacenia składek w wyznaczonym terminie może być wpis hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność płatnika składek. ZUS ma także prawo do wystąpienia z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego z opłatą należności z tytułu składek, również gdy dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna niebędąca jednostką budżetową.
Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek ZUS przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja określająca wysokość należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego.
Wystawione przez ZUS dokumenty potwierdzające istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanego. Jeżeli nieruchomość nie ma księgi wieczystej, zabezpieczenie jest dokonywane przez złożenie tych dokumentów do zbioru dokumentów.
Należności z tytułu składek mogą być również zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika. Skarbowi Państwa przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością płatnika oraz stanowiących współwłasność łączną płatnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 10,6 tys. zł. Zastawem skarbowym nie mogą być jednak obciążone rzeczy lub prawa majątkowe niepodlegające egzekucji oraz mogące być przedmiotem hipoteki.
PRZYKŁAD
USTANIE DOBROWOLNEGO UBEZPIECZENIA CHOROBOWEGO
Osoba prowadząca działalność gospodarczą samodzielnie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Mimo że za maj powinna opłacić składki do 10 czerwca 2008 r., opłaciła je dopiero 20 czerwca. Skutkiem opłacenia składek po terminie jest ustanie ubezpieczenia chorobowego od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który składki nie zostały opłacone w terminie, tj. od 1 maja 2008 r.
Wzór na obliczenie odsetek
Kliknij aby zobaczyć ilustrację.
OPŁATA DODATKOWA
W przypadku nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości ZUS może wymierzyć płatnikowi składek opłatę dodatkową w wysokości do 100 proc. nieopłaconej kwoty składek. Od decyzji w sprawie wymierzenia opłaty dodatkowej przysługuje płatnikowi odwołanie do sądu.
MICHAŁ JAROSIK
gp@infor.pl
PODSTAWA PRAWNA
• Art. 23, 24, 27, 47 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.).
• Art. 41, 53 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).
• Rozporządzenie ministra finansów z 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz.U. nr 165, poz. 1373).
